- LEED – Leadership in Energy and Environmental Design (Energiya samarador va ekologik qurilishda yetakchilik) – AQShda ishlab chiqilgan, eng yaxshi loyiha yechimlari va qurilish amaliyotlarini e’tirof etuvchi xalqaro binolarni sertifikatlash tizimi.
- BREEAM – BREEAM baholash standarti atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish hamda binoning sifat va ekspluatatsion xususiyatlarini yaxshilashga qaratilgan ilg‘or qurilish amaliyotlarini o‘z ichiga oladi. Buyuk Britaniya.
- EDGE – Jahon banki guruhi tarkibidagi IFC (International Finance Corporation) tomonidan ishlab chiqilgan. Rivojlanayotgan mamlakatlarda yashil va barqaror qurilishni rivojlantirish va soddalashtirish maqsadida Shveysariya va Buyuk Britaniya tomonidan moliyalashtiriladi hamda xalqaro institutlardan turli imtiyozlar olish imkoniyatini yaratadi. MDH mamlakatlari uchun banklardan yashil moliyalashtirish olishning qulay vositasi sifatida mos keladi.
- WELL – WELL Building Institute (IWBI) tomonidan ishlab chiqilgan xalqaro binolarni sertifikatlash tizimi bo‘lib, jismoniy va ijtimoiy muhitning inson salomatligi, farovonligi va mehnat unumdorligiga qanday ta’sir qilishiga oid ilmiy ma’lumotlarga asoslangan.
Sertifikatlash tizimlarining afzalliklari va cheklovlari
LEED standarti
Dunyoda eng keng tarqalgan binolarni sertifikatlash tizimlaridan biridir. Uning asosiy farqli jihatlaridan biri yuqori energiya samaradorligi va butun dunyo bo‘ylab talablarning bir xilligidir.
Masalan, AQSh, Germaniya, Hindiston yoki Xitoydagi bino sifat jihatidan bir xil mezonlar asosida taqqoslanishi mumkin. Shu sababli ushbu tizim xalqaro kompaniyalar uchun jozibador hisoblanadi.
Shuningdek, sertifikatlash mustaqil notijorat tashkilot — GBCI tomonidan amalga oshiriladi. LEED tizimi bo‘yicha xulosa AQShning qimmatli qog‘ozlar va moliyaviy hisobotlarga oid Sarbanes–Oxley qonuni talablariga mos keladi. Bu AQShdagi emitentlarga soliq imtiyozlari va xalqaro moliya bozorida moliyalashtirish bo‘yicha preferensiyalar olish imkonini ham beradi.
EDGE sertifikatlashidan o‘tish va tegishli yechimlarni joriy etish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar qurilish budjetining taxminan 2–3% ini tashkil etadi.
Cheklovlar: binolar uchun bir qator majburiy talablar mavjud, jumladan:
- Qurilish ishlarini toza tashkil etish
- Suv iste’molini kamaytirish
- Binoning muhandislik tizimlarini mustaqil qabul qilish
- Elektr energiyasi va issiqlik xarajatlarini kamaytirish
- Chiqindilarni alohida yig‘ish
- Chekishni taqiqlash
- Ventilyatsiya darajasini nazorat qilish
LEED Certification Criteria
In-use loyihalari uchun har 3 yilda qayta sertifikatlash talab qilinadi, ma’lumotlar muntazam yig‘ilib, GBCI ga har yili hisobot taqdim etiladi.
BREEAM standarti
Tizim Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Sharqiy Yevropaning ayrim mamlakatlarida keng tarqalgan.
BREEAM sertifikatlash tizimi texnik talablar bo‘yicha LEED tizimiga o‘xshash, biroq unda qat’iy majburiy talablar kamroq bo‘lgani sababli yanada moslashuvchan hisoblanadi. Binolarga qo‘yiladigan talablar tegishli mamlakat bozorining o‘rtacha darajasiga bog‘langan.
Tizimga muvofiqlik to‘g‘risidagi xulosa individual mutaxassis — litsenziyaga ega baholovchi tomonidan beriladi. U Buyuk Britaniyadagi BRE Global sertifikatlash tashkiloti oldida shaxsiy javobgarlikka ega.
Tizimning keng tarqalishiga sabab — quruvchilarga loyiha jarayoniga katta darajada aralashmasdan xalqaro loyihalash va qurilish amaliyotlarini qo‘llash imkonini berishidir.
EDGE sertifikatlashidan o‘tish va tegishli yechimlarni joriy etish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar qurilish budjetining taxminan 1–2% ini tashkil etadi.
Cheklovlar: BREEAM sertifikatlash bo‘yicha qarorni kech qabul qilish ayrim talablarni bajarishni imkonsiz qilishi mumkin, jumladan:
- Hududning maxsus ekologik tahlilini o‘tkazish
- Qurilish materiallari va jarayonlarini nazorat qilish va hisobga olish
- Loyihalash bosqichida turli texnologiyalardan foydalanishni tahlil qilish
- Konseptual va loyihalash bosqichlarida loyiha yechimlarini joriy etish
- Sertifikatlash jarayoni va binolar statistikasi nisbatan yopiqroq va subyektivroq bo‘lishi
EDGE standarti
Jahon banki guruhi tarkibidagi IFC (International Finance Corporation) tomonidan ishlab chiqilgan.
Yevropa, Markaziy Osiyo, Afrika va Janubiy Amerika bozorlarida tez rivojlanmoqda. Eng sodda va qulay standartlardan biri hisoblanadi.
U uchta asosiy mezon blokini o‘z ichiga oladi:
▪ Energiya samaradorligi
▪ Suv iste’molini kamaytirish
▪ Qurilish materiallarining uglerod izini kamaytirish
Bu mezonlar Markaziy Osiyo mamlakatlari hukumatlari va xalqaro rivojlanish banklarining global maqsadlariga mos keladi.
EDGE sertifikatlashidan o‘tish va tegishli yechimlarni joriy etish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar qurilish budjetining taxminan 1% ini tashkil etadi.
U xalqaro rivojlanish banklarining barqaror rivojlanish bo‘yicha talablariga javob beradi. Yevropa Ittifoqi, O‘zbekiston va Qozog‘istonning yashil taksonomiyalariga kiritilgan.
In-use obyekt uchun EDGE sertifikati bir marta beriladi va davriy ravishda yangilashni talab qilmaydi. EDGE sertifikati obyekt uchun doimiy ravishda amal qiladi.
WELL standarti
Ishlab chiquvchisi LEED tizimi bilan bog‘liq tashkilotlar ekotizimiga mansub. WELL LEED tizimiga qo‘shimcha sifatida qo‘llanishi mumkin. Agar obyekt ikkinchi WELL sertifikatini olsa, LEED tizimidagi ayrim mezonlar hisobga olinadi. Tizimning asosiy e’tibori faqat inson salomatligi va farovonligiga qaratilgan. U tibbiyot va arxitektura sohasidagi 10 yillik tajriba va ilmiy tadqiqotlarga asoslangan bo‘lib, 2014-yilda ishga tushirilgan.
WELL baholaydigan kategoriyalar
WELL sertifikati 3 yil muddatga beriladi. Uch yildan keyin uni yangilash talab etiladi.
Sertifikatlash jarayoni, shuningdek, suv va havo sifati bo‘yicha joriy etilgan talablarni tekshirish uchun mustaqil xalqaro Performance Testing Agent laboratoriyasini jalb qilishni o‘z ichiga oladi.
WELL sertifikatlashidan o‘tish va tegishli yechimlarni joriy etish bilan bog‘liq qo‘shimcha xarajatlar 1 kvadrat metr uchun 40–70 AQSh dollarini tashkil etadi, bu esa qurilish umumiy qiymatining taxminan 3–6% iga teng.
Izoh: bizning turar joy majmualaridagi tajribamizga ko‘ra, qurilish xarajatlarining oshishi 1 kv.m uchun taxminan 55 AQSh dollarini, turar joy majmuasidan foydalanish bosqichida esa oyiga 1 kv.m uchun taxminan 3 AQSh dollarini tashkil etadi.
Asosiy qo‘shimcha xarajatlar quyidagilarga to‘g‘ri keladi: Ventilyatsiya, Suvni tozalash, Aqlli uy texnologiyalari, Loyihalash va qurilish bosqichlarida talablarni joriy etish
MUHIM! Mijozlarimiz tajribasiga ko‘ra, LEED, BREEAM, EDGE va WELL sertifikatlash tizimlari ko‘chmas mulk kapitalizatsiyasini taxminan 10–20% ga oshiradi.
Ushbu standartlar hududlarni — tumanlar va shaharlarni sertifikatlash uchun ham qo‘llaniladi.
Binoni sertifikatlash tizimini — EDGE, LEED, BREEAM yoki WELL — tanlash mulk egasi, investor, ijarachilar, bozor, budjet va boshqa ko‘plab omillarning ehtiyojlariga bog‘liq.
Agar Sizda savollar tug‘ilsa yoki qo‘shimcha ma’lumot kerak bo‘lsa, biz bilan bog‘lanishingiz mumkin.
Qo‘shimcha ma’lumot:
- O‘zbekistondagi yashil loyihalar
- EDGE sertifikatlash
- LEED sertifikatlash
- BREEAM sertifikatlash
- WELL sertifikatlash
