O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 2024-yil 7-martda issiqxona gazlari savdosi bilan bog‘liq loyihalar bo‘yicha vaqtinchalik nizom to‘g‘risidagi 117-son qarorni qabul qildi. Quyida ushbu Nizomning asosiy muhim jihatlari bilan tanishishingizni taklif qilamiz.
1. Mas’ul tomonlar
Ijro etuvchi organ — O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 2-dekabrdagi PQ-436-son qaroriga muvofiq, Iqtisodiyot va moliya vazirligi quyidagilar uchun mas’ul Ijro etuvchi organ etib belgilangan:
-
tartibga solish,
-
amalga oshirish,
-
muvofiqlashtirish,
-
xalqaro va respublika darajalarida issiqxona gazlari savdosini boshqarish,
-
ushbu loyihalarni amalga oshirish doirasida monitoring va hisobot yuritish.
2024-yil 10-martdan boshlab: issiqxona gazlarini kamaytirish va uglerod birliklarini ishlab chiqarish bo‘yicha barcha loyihalar O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishilishi kerak.
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi quyidagilarni amalga oshirishi kerak:
-
uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalari bo‘yicha takliflarni o‘z vaqtida ko‘rib chiqish va amalga oshirishni, shuningdek, verifikatsiya qilingan uglerod birliklarini sotish hamda daromadlarni davlat budjetiga yo‘naltirishni muvofiqlashtirish;
-
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga uglerod birliklarining ixtiyoriy bozoriga investitsiya loyihalarini jalb qilish va ularning samaradorligi haqida har oy tahliliy ma’lumot taqdim etish.
Energetika vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda
-
energetika sohasida amalga oshirilayotgan loyihalar, shu jumladan xorijiy investorlar ishtirokidagi davlat-xususiy sheriklik asosidagi loyihalar bo‘yicha uglerod birliklarini xalqaro standartlarga muvofiq ro‘yxatdan o‘tkazishni tashkil etish,
-
milliy organ bilan zarur moliyaviy va texnik ma’lumotlarning samarali almashinuvini ta’minlash.
O‘zbekiston Respublikasi Hukumati
2024-yil 10-martdan boshlab: xorijiy va mahalliy investorlar bilan sheriklikda, davlat-xususiy sheriklik doirasida yoki boshqa shakllarda amalga oshirilgan loyihalar natijasida erishilgan issiqxona gazlari qisqarishi hajmini nazorat qilish.
2. Asosiy ishtirokchilar
3. Loyiha yo‘nalishlari
Qayta tiklanuvchi energiya loyihalari: milliy yoki hududiy tarmoqlarni quyidagi qayta tiklanuvchi manbalardan olinadigan energiya bilan ta’minlash:
-
quyosh energiyasi,
-
shamol energiyasi,
-
gidroenergetika,
-
chiqindilar va biomassa,
-
shuningdek, kichik tarmoqlarga ulangan yoki tarmoqdan tashqarida ishlaydigan qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kengaytirish.
O‘rmonlarni tiklash loyihalari:
-
daraxt ekish,
-
daraxtlarni barqaror yetishtirish,
-
barcha o‘rmon tizimlari, agroo‘rmon xo‘jaligi yoki yaylovlarni yaxshilash va kengaytirish.
Suv, sanitariya, gigiyena va “yashil” binolar:
-
iqlim o‘zgarishini yumshatish va/yoki unga moslashishga qaratilgan loyihalar.
Energiya samaradorligi loyihalari:
-
xizmatlar yoki mahsulotlarning hajmi va sifatiga zarar yetkazmagan holda energiya iste’molini kamaytiradigan texnologiya va yechimlarni joriy etish.
“Yashil” va kam uglerodli sanoatni rivojlantirish loyihalari:
-
sanoatda resurs iste’moli va issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish,
-
kam chiqindili innovatsion texnologiyalarni joriy etish,
-
samarali “yashil” investitsiyalarni jalb qilish.
Chiqindilarni boshqarish va qayta ishlash:
-
chiqindilarni boshqarishda energiya yoki foydali mahsulotlar ishlab chiqarish bo‘yicha barqaror amaliyotlarni (kompostlash, biogaz va boshqalar) joriy etish.
4. Loyiha toifalari
Birinchi toifa:
-
O‘zbekiston Respublikasi hududida amalga oshiriladigan barcha investitsiya loyihalari
-
Issiqxona gazlari emissiyalarini kamaytirish va verifikatsiya qilingan uglerod birliklarini ishlab chiqarishga qaratilgan
-
Nizomning 4-bo‘limiga muvofiq amalga oshiriladi
Ikkinchi toifa:
-
Davlat-xususiy sheriklik doirasida yoki davlat tashkilotlari va korxonalari (buyurtmachi sifatida) ishtirokida amalga oshiriladigan loyihalar
-
Issiqxona gazlari emissiyalarini kamaytirish asosida verifikatsiya qilingan uglerod birliklarini ishlab chiqarishga qaratilgan
-
Nizomning 5-bo‘limiga muvofiq amalga oshiriladi
5. Iqlim loyihalarining asosiy metodologik elementlari
Iqlim loyihalari metodikalari
3-bo‘lim. Uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalarini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish metodologiyasi qo‘llashga ruxsat etilgan quyidagi xalqaro iqlim loyihalari tizimlarini sanab o‘tadi:
-
“Gold Standard”
-
“Verra’s Verified Carbon Standard”
-
“Clean Development Mechanism”
-
“ISO 14064” standartlari turkumi — issiqxona gazlari emissiyalarini kamaytirish (yoki bartaraf etish) miqdorini aniqlash, monitoring qilish va hisobot yuritish bo‘yicha qo‘llanmalar
Metodikalar ro‘yxati milliy organ tomonidan muntazam yangilanadi.
Uglerod birliklarini ikki karra hisobga olishning oldini olish
Uglerod birliklarini ikki karra hisobga olishning oldini olish uchun uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalari birdan ortiq milliy, xalqaro yoki mustaqil uglerod birliklari tizimida ro‘yxatdan o‘tkazilishi mumkin emas (1-bo‘lim “Umumiy qoidalar”ning 3-bandi)
6. Uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalariga qo‘yiladigan talablar
1-bo‘lim, 7-band, loyiha doirasida verifikatsiya qilingan birliklarni chiqarish hajmiga cheklovlar:
Loyiha natijasida milliy darajada belgilangan hissalar (NDC) doirasidagi ikki yillik yangilangan hisobotda ko‘rsatilgan mamlakatning so‘nggi yildagi yillik issiqxona gazlari chiqindilari hajmining 1%idan oshmaydigan miqdorda verifikatsiya qilingan emissiya birliklarini ishlab chiqarishga ruxsat etiladi.
2-bo‘lim, 8-band, zaxira uglerod birliklari
Milliy organ Parij kelishuvi doirasida haddan tashqari sotish xavfini (overselling risk) kamaytirish uchun verifikatsiya qilingan uglerod birliklari hajmining 1%ini zaxiraga oladi. Milliy organ har yili umumiy zaxira birliklaridan foydalanish haqida ma’lumot e’lon qiladi.
2-bo‘lim, 9-band, milliy maqsadlar uchun verifikatsiya qilingan uglerod birliklarini hisobga olish:
Loyihalar natijasida olingan verifikatsiya qilingan uglerod birliklari boshqa mamlakatlarning milliy darajada belgilangan hissalari (NDC) maqsadlari uchun xalqaro miqyosda uzatiladigan yumshatish natijalari (ITMO) sifatida berilmaydi va foydalanilmaydi.
7. Uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalarini ishlab chiqish, kelishish, amalga oshirish va monitoring qilish sxemasi
(Issiqxona gazlarining xalqaro savdosi bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi Vaqtinchalik nizomga 1-ilova)
8. Ushbu Nizomga muvofiq uglerod bozorini rivojlantirishning keyingi bosqichlari
O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi
-
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda uglerod birliklarining ixtiyoriy bozori loyihalari bo‘yicha takliflarni ko‘rib chiqish, tasdiqlash va monitoring qilish tizimini raqamlashtirish hamda ushbu loyihalarni amalga oshirishning har bir bosqichini kuzatish imkoniyatini ta’minlash
-
2024-yil 1-oktabrgacha: Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishi vazirligi bilan hamkorlikda O‘zbekiston Respublikasida xalqaro uglerod bozorlari va bozor bo‘lmagan mexanizmlarni, shu jumladan Parij kelishuvining 2 va 4-moddalariga muvofiq kooperativ yondashuvlar va barqaror rivojlanish mexanizmlarini joriy etish dasturini ishlab chiqish
-
issiqxona gazlarining qisqartirilgan emissiyalari va verifikatsiya qilingan uglerod birliklarini ishlab chiqarishni hisobga olish uchun Uglerod birliklari milliy reyestrini yuritishni yo‘lga qo‘yish
Savollaringiz qolgan bo‘lsa, bizga info@hpbs.uz elektron pochta manziliga yozishingiz yoki +998 90-826-71-83 raqamiga qo‘ng‘iroq qilishingiz mumkin
Maqola muallifi: Marina Kupriyanova