Turli mamlakatlarda yashil texnologiyalarni rivojlantirish tajribasini kuzatish har doim qiziqarli. Ayniqsa, katta salohiyatga ega hududlar haqida gap ketganda. Tarixiy, madaniy va siyosiy kontekst davlatning ekologik va barqaror kelajak sari qanday intilishiga doimo o‘ziga xos ta’sir ko‘rsatadi. Bu so‘nggi yillarda mintaqadagi ekologik holatni yaxshilash va barqaror rivojlanishga ko‘maklashish uchun qurilishda yashil innovatsiyalarni faol ilgari surayotgan O‘zbekistonga ham taalluqlidir.
O‘zbekistondagi yashil obyektlar
O‘zbekistonda “yashil” binolarni qurish asosan xususiy tashabbuslar asosida rivojlanmoqda. Sertifikatlangan binolar misollari mamlakatda tobora ko‘payib bormoqda va ularning turli xalqaro sertifikatlash standartlariga muvofiqligi ushbu obyektlarni yanada ko‘zga ko‘rinarli qilmoqda. Bugungi kunda O‘zbekistonda binolar LEED, BREEAM va EDGE kabi xalqaro sertifikatlash tizimlari bo‘yicha sertifikatlanmoqda. Yangi Toshkent hududida esa barcha obyektlarni sertifikatlash talabi amal qiladi.
O‘zbekistonda binolarni xalqaro sertifikatlash
| Standart | Obyektlar soni |
|---|---|
| WELL | 0 — standart murakkab, hozircha obyektlar mavjud emas |
| LEED | 4 ta (2 ta sertifikatlangan va 2 ta sertifikat olish jarayonida) |
| BREEAM | 7 ta (4 ta yakuniy sertifikat va 3 ta dastlabki sertifikat) |
| EDGE |
46 ta (45 ta yakuniy sertifikat va 1 ta “Loyihalash” bosqichida) |
| Bino / obyekt nomi | Bosqich / Amal qilish muddati | Reyting / Ball |
|---|---|---|
| WELL — 0 ta obyekt | ||
| LEED — 4 ta obyekt | ||
| Trilliant Business Park | Yakuniy | Gold — 64 |
| Parkent Plaza Residential Complex | Yakuniy | Certified — 42 |
| The Center of Contemporary Art | Jarayonda | |
| The State Museum of Arts of Uzbekistan | Jarayonda | |
| BREEAM — 7 ta obyekt | ||
| DC Balton Trading | Dastlabki | Very Good — 57.9% |
| DC Balton Trading PCR | Yakuniy | Very Good — 61.1% |
| Headquarters for JSC ASAKABANK | Yakuniy | Pass — 34.4% |
| Headquarters for JSCB Uzpromstroybank | Yakuniy | Pass — 36.1% |
| IT Park Block 2.3 | Dastlabki | Very Good — 55.2% |
| IT Park Block 2.4 | Dastlabki | Very Good — 56.9% |
| JSCB “AGROBANK” | Yakuniy | Pass — 35.7% |
| EDGE — 46 ta obyekt | ||
| DC KORZINKA SURUM — O‘zbekistondagi sanoat obyekti | Yakuniy | Advanced |
| JSCB Uzpromstroybank | Yakuniy | 21 ta obyekt — Advanced |
| JSCB Uzpromstroybank | Yakuniy | 18 ta obyekt — Certified |
| Residential Complex NUR — O‘zbekistondagi turar joy majmuasi | Dastlabki | Advanced |
Xalqaro loyihalar bazalariga havolalar
O‘zbekistonda yashil sertifikatsiyadan o‘tayotgan loyihalar
O‘zbekistondagi LEED loyihalari
Parkent Plaza turar joy majmuasi, Toshkent
- Certification type: LEED v4 BD+C: Core and Shell
- Level: certified
- Points: 42
- Certification date: April 04, 2019
- Size: 10,135 sq m
Parkent Plaza turar joy majmuasi boshlang‘ich darajadagi LEED sertifikatini olib, mamlakatdagi birinchi sertifikatlangan obyektga aylandi. Majmua energiya tejovchi derazalar, shovqinni kamaytiruvchi liftlar va barcha kommunikatsiyalar uchun avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi ko‘zda tutilgan ikkita yetti qavatli binodan iborat. Loyiha doirasida energiya samarador loyihalash, suv sarfini kamaytirish, maydon tanlash va qurilish, barqaror materiallardan foydalanish va chiqindilarni to‘g‘ri qayta ishlash, shuningdek bino ichki muhiti sifatini yaxshilash bo‘yicha yechimlar taqdim etilgan.
Parkent Plaza aqlli shahar konsepsiyasini aks ettiradi; uning asosiy tamoyili yashash va ishlash uchun qulay muhit yaratishdir. Loyihada yuqori darajadagi farovonlikni ta’minlaydigan yashil hududlar va avtomobillarsiz hovli g‘oyasini amalga oshiradigan yerosti avtoturargohi ko‘zda tutilgan. Turar joy majmuasi aqlli infratuzilmaga ega hududda, markazga va metro bekatiga yaqin qulay joyda joylashgan.
Trilliant biznes-parki, Toshkent
|
Office Tower 1
Certification type: LEED v4 BD+C: Core and Shell Level: gold Points: 65 Certification date: September 12, 2023 Size: 27,324 sq m
|
Hotel & Conference Center
Certification type: LEED v4 BD+C: New Construction Level: gold Points: 64 Certification date: September 12, 2023 Size: 29,580 sq m |
Office Tower 2
Certification type: LEED v4 BD+C: Core and Shell Level: gold Points: 64 Certification date: May 15, 2024 Size: 34,471 sq m |
Toshkent markazidagi A+ klassli Trilliant biznes-parki LEED Gold darajasidagi sertifikatni olish jarayonida. Umumiy maydoni 125 000 kv. m bo‘lgan majmua uchta asosiy minora: ikkita ofis binosi va mehmonxonadan iborat. Uchala bino ham LEED sertifikatsiyasidan o‘tishi kerak.
Biznes-park loyihasini O‘zbekiston tarixi va madaniyatidan ilhomlangan Singapurning DP Architects kompaniyasi ishlab chiqqan. Uchta biznes-markaz havosi uzluksiz aylanib turadigan yuqori samarali konstruksiyalardir. 14 va 17 qavatli ikkita ofis binosida 300 dan ortiq ofis joylashadi. Ikkinchi 17 qavatli bino lounge hududi, spa va trenajyor zaliga ega xalqaro besh yulduzli InterContinental mehmonxonasidir.
Qurilish jarayonida uglerod izini kamaytirish, qayta ishlash va chiqindilarni boshqarish tizimlarini hamda intellektual ventilyatsiya tizimlarini joriy etish bo‘yicha yechimlar qo‘llanilgan. Boshqa texnologik yechimlar ikkilamchi xomashyoni yig‘ish va yangi materiallarga qayta ishlash, ekologik landshaft dizayni, avtomobillarni quvvatlash shoxobchalari, qurilish ishlari davomida energiya va suv sarfini kamaytirishni o‘z ichiga oladi. Yashil qurilish loyihaning ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirish imkonini berdi.
Trilliant biznes-parki
Foto: www.trillianttashkent.uz
Zamonaviy san’at markazi, Toshkent
Toshkentdagi Zamonaviy san’at markazi — Gold maqsadli reytingiga ega LEED loyihasi bo‘lib, HPBS ekspertlari o‘tgan yildan buyon uning ustida ishlamoqda.
Loyiha Markaziy Osiyoda zamonaviy madaniyat rivojini qo‘llab-quvvatlovchi innovatsion makondir. Obyekt 1912-yilda qurilgan tarixiy bino o‘rnida barpo etilmoqda. Rekonstruksiya va o‘zgartirish tufayli markaz O‘zbekiston san’at sahnasi rivojining katalizatoriga aylanadi. Binoni rekonstruksiya qilish ishlari 2022-yilda boshlangan.
Loyiha LEED sertifikatsiyasi jarayonida. Hozirga qadar HPBS ekspertlari energiya samaradorligini, suv samaradorligini va materiallarning ekologik xususiyatlarini oshirishni o‘z ichiga olgan sertifikatsiya strategiyasini ishlab chiqdi. LEED sertifikatsiya tizimining barcha bo‘limlari batafsil ishlab chiqilgan va akkreditatsiyadan o‘tgan ekspert hamrohligida loyihani amalga oshirishning barcha bosqichlarida joriy etilmoqda.
Toshkentdagi Zamonaviy san’at markazi
Foto: www.ccat.uz
O‘zbekiston davlat san’at muzeyi, Toshkent
O‘zbekiston davlat san’at muzeyi umumiy maydoni 40 000 kv. m bo‘lgan noyob arxitektura loyihasidir, shundan 30 000 kv. m ochiq makon shaklida taqdim etilgan. Muzey Toshkentning tarixiy qismida, O‘zbekistondagi eng yirik Alisher Navoiy milliy bog‘i hududida joylashgan.
Loyihalanayotgan bino uchta yerosti qavatiga ega to‘qqiz qavatli muzey majmuasidir. Bino balandligi turlicha bo‘lgan doira, kvadrat va uchburchak shaklidagi uchta makondan tashkil topgan.
Loyihada ulkan ko‘rgazma zali, keng kafelar va restoran, kutubxona, VIP va konferensiya hududlari hamda umumiy ko‘p funksiyali makon mavjud.
Muzey binosini sertifikatlashga HPBS jamoasi hamrohlik qilmoqda. Buyurtmachining maqsadi obyektni LEED yashil binolarni sertifikatlash dasturi bo‘yicha Silver darajasida sertifikatlashdir, biroq ishlar davomida ekspertlarimiz loyihaning Gold darajasini olish salohiyatini aniqladi. Hozirda sertifikatsiya strategiyasi energiya samaradorligini, suv samaradorligini va materiallarning ekologik xususiyatlarini oshirishni o‘z ichiga oladi. LEED sertifikatsiya tizimining barcha bo‘limlari batafsil ishlab chiqilgan va akkreditatsiyadan o‘tgan ekspert hamrohligida loyihani amalga oshirishning barcha bosqichlarida joriy etilmoqda.
O‘zbekiston davlat san’at muzeyi
Foto: repost.uz
O‘zbekistondagi BREEAM loyihalari
IT Park, Toshkent
IT Park O‘zbekistondagi birinchi texnologik parkdir. Umumiy maydoni 400 000 kv. m bo‘lgan majmuada 6 ta ofis binosi, konferensiya zali, avtoturargoh va velosipedlar turargohi mavjud. 2023-yilda texnologik klasterning ikkita obyekti BREEAM bo‘yicha Very Good darajasida sertifikatlandi.
Loyiha doirasida samarali issiqlik izolyatsiyasini ta’minlaydigan issiqlik o‘tkazuvchanligi past shisha paketlar kabi ekologik toza materiallardan foydalanilgan. Bino energiya iste’molini boshqarish tizimi, shuningdek ekologik toza energiya ishlab chiqarish uchun foydalaniladigan tomdagi quyosh panellari bilan jihozlangan. Bundan tashqari, majmua binolarida yashil hududlarni sug‘orish, saqlash va himoya qilish uchun sarflanadigan suv miqdorini kamaytirish choralari amalga oshirilgan.
IT Park 2019-yilda ochilgan bo‘lib, hozirgacha qariyb 30 ta startap, o‘nga yaqin IT loyiha va bir qator ta’lim dasturlarini yo‘lga qo‘yishga ulgurgan. 2024-yilga kelib bu yerda IT Akademiyasi, IT Universiteti, ofis majmualari, mehmonxona, kovorking markazi, sport inshootlari va yerosti avtoturargohini qurish rejalashtirilgan. Barcha obyektlar BREEAM xalqaro ekologik standartiga mos keladi.
IT Parkdagi ikkita ofis binosi, Toshkent
Foto: www.altensis.com
SQB bosh ofisi «O‘zsanoatqurilishbank», Toshkent
Tashkent City ishbilarmonlik markazi hududida O‘zsanoatqurilishbankning 33 qavatli bosh ofis binosi. Bank strategiyasida Green banking tamoyillarini joriy etish belgilangan. Bu bank barqaror rivojlanish va atrof-muhitni muhofaza qilishga hissa qo‘shadigan ekologik mas’ul investitsiyalar va moliyaviy mahsulotlarga alohida e’tibor qaratishini anglatadi. Yashil bank dasturi tufayli O‘zsanoatqurilishbankning yangi binosi BREEAM sertifikatsiyasidan o‘tadi.
Loyihaning ekologik yechimi puxta o‘ylangan energiya samaradorligi konsepsiyasi va qurilishda ekologik materiallardan foydalanishdir. Binoda tabiiy yoritish ustun bo‘lib, bu obyektning ichki muhiti sifatini oshiradi. Bundan tashqari, energiyani tejash, suvdan tejamkor foydalanish va chiqindilarni utilizatsiya qilish tizimlari ishlaydi. Aqlli joylashuv va muqobil transportdan foydalanish imkoniyati ham hududning umumiy ekologik holatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Loyiha Credit Suisse boshchiligidagi xorijiy banklar konsorsiumi (Citibank, China Eximbank, Raiffeisenbank) moliyaviy ko‘magida amalga oshirilmoqda. O‘zsanoatqurilishbank hamkorlar bilan kredit bitimini imzolagan.
SQB «O‘zsanoatqurilishbank»ning barcha ofislari, O‘zbekiston Respublikasi bo‘ylab 39 ta filiali EDGE yashil sertifikatsiya tizimi bo‘yicha sertifikatlangan.
O‘zbekistondagi EDGE loyihalari
EDGE — Jahon banki guruhi instituti IFC (International Finance Corporation) tomonidan ishlab chiqilgan standart. Rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda yashil va barqaror qurilishni ilgari surish va soddalashtirish hamda xalqaro institutlardan turli imtiyozlar olish imkonini yaratish maqsadida u Shveytsariya va Buyuk Britaniya tomonidan moliyalashtiriladi. Standart MDH mamlakatlari uchun banklardan yashil moliyalashtirish olishda qulay vositadir.
NUR turar joy mavzesi, Toshkent
NUR turar joy majmuasi (Namuna Development) mamlakatda EDGE tizimi bo‘yicha sertifikatlanayotgan birinchi obyektdir. HPBS ekspertlari binolarni sertifikatlashga hamrohlik qilmoqda va bo‘lajak aholi uchun qulay, resurs tejamkor va ekologik makon yaratishga yordam bermoqda.
Yangi turar joy majmuasi atrofidagi keng infratuzilmaga ega 9 va 16 qavatli 30 ta binodan iborat. Umumiy maydoni 3,55 gektarni tashkil etadi.
NUR turar joy majmuasi — Namuna Development kompaniyasining pilot loyihasi. Yaxshi qo‘shnichilik mavzesi aholi to‘laqonli hayot uchun zarur barcha narsani topa oladigan “shahar ichidagi shahar”dir. U Toshkent markazida joylashgan. Majmuaning ekologik konsepsiyasi tabiat va zamonaviy texnologiyalar o‘rtasidagi muvozanatga asoslanadi. Aynan shuning uchun hovli hududining yarmi yashil zonaga ajratilgan.
HPBS jamoasi loyiha EDGE sertifikatsiyasiga kompleks hamrohlik qildi, jumladan:
- EDGE (IFC) standarti bo‘yicha sertifikatsiyaning texnik strategiyasini ishlab chiqish.
- Loyihalash bosqichiga va EDGE talablarini joriy etishga hamrohlik qilish, jumladan energiya samaradorligi, suvni tejash va materiallarning hayotiy siklini baholash bo‘yicha muhandislik-texnik maslahatlar berish.
- Qurilishga hamrohlik qilish, jumladan materiallar va uskunalarni tanlash hamda qurilish usullarini tashkil etish bo‘yicha muhandislik-texnik maslahatlar berish.
NUR turar joy mavzesi
Foto: nur.namunadevelopment.uz
Ta’kidlash joizki, EDGE LEED yoki BREEAMga qaraganda murakkabligi va talablari pastroq sertifikatsiya tizimidir. Standartning maqsadi binoni rejalashtirish va sertifikatlash uchun qulay vositalar taqdim etishdir. Shuning uchun u o‘z loyihalarida yashil texnologiyalarni qo‘llamoqchi bo‘lgan, ammo murakkabroq sertifikatsiya tizimlari bo‘yicha obyektlarni amalga oshirishga hali tayyor bo‘lmagan quruvchilar uchun juda mos keladi.
Creating Markets Advisory (CMA), IFCning maxsus guruhi, rivojlanayotgan mamlakatlarga investitsiyalarni oshirish uchun bozor sharoitlarini yaratish ustida ishlaydi. CMA O‘zbekistonda yashil qurilishni ilgari surish bo‘yicha yangi maslahat loyihasini boshladi. Loyiha IFC EDGE Green Building Program (Excellence in Design for Greater Efficiencies) dasturiga asoslangan. U Qurilish vazirligi va boshqa davlat vakillari, shuningdek O‘zbekiston xususiy sektori manfaatdor tomonlari bilan hamkorlikda amalga oshiriladi. Dastur yashil qurilishni ilgari surish bo‘yicha siyosiy islohotlarni qo‘llab-quvvatlaydi, salohiyatni oshiradi va yashil qurilish hamda EDGE sertifikatsiyasi haqidagi xabardorlikni kuchaytiradi, yashil qurilish sohasida kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun akademik doiralar bilan ishlaydi va O‘zbekistondagi sertifikatlangan yashil binolar fondini kengaytirishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Yashil qurilish O‘zbekiston bozoriga nisbatan yaqinda, 2018-yilda LEED bo‘yicha birinchi sertifikatlangan obyekt — Parkent Plaza turar joy majmuasi bilan birga kirib keldi. Bunga Respublikaning iqtisodiyotni yashil transformatsiya qilish bo‘yicha islohotlar va dasturlar ustidagi faol ishlari yordam berdi:
- O‘zbekiston Respublikasining 2019–2030-yillarda yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi;
- O‘zbekiston elektr energetikasi sektori uchun kam uglerodli energetikaga o‘tish bo‘yicha yo‘l xaritasi;
- 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi.
Xalqaro tashkilotlar O‘zbekistonda yashil kun tartibini rivojlantirishga faol ko‘maklashmoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun maxsus moliyalashtirish dasturlari Respublikaga ekologik qurilish va barqaror rivojlanish sohasidagi loyihalarni amalga oshirish imkonini beradi. Masalan, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB), Yaponiya hukumati va xalqaro ekspertlar konsorsiumi mamlakatga kam uglerodli energetikaga o‘tish bo‘yicha yo‘l xaritasini ishlab chiqishda yordam berdi. 2022-yilda Jahon banki O‘zbekistonga “O‘zbekistondagi binolar uchun toza energiya” loyihasini amalga oshirish uchun 143 mln dollar miqdorida imtiyozli kredit ajratdi.
O‘zbekistonda sertifikatlangan obyektlar sonining kamligi vaqtinchalik holatdir. Binolarni sertifikatlashga hamrohlik xizmatlarini so‘rayotgan buyurtmachilar soni tobora ko‘paymoqda. Respublikaning yangi yashil rivojlanish strategiyasi, xalqaro institutlar ko‘magi va ekologik loyihalarni amalga oshirish uchun imtiyozli shartlar tufayli yashil qurilishga talab jadallashmoqda. Shu bois O‘zbekiston biznesi yashil qurilish loyihalarini nafaqat Toshkentda, balki mamlakatning boshqa hududlarida ham amalga oshirish salohiyatiga ega.
Qo‘shimcha ma’lumot:
- EDGE sertifikatsiyasi
- Yangi Toshkentda binolarni sertifikatlash: investorlar uchun talablar
- Taisei Technology Center: kelajakning LEED Platinum binosi va amaldagi sirkulyar arxitektura qanday ko‘rinadi
- Korzinka EDGE sertifikatsiyasi
- Binoni sertifikatlash uchun qaysi tizimni tanlash kerak? EDGE, LEED, BREEAM, WELL