O‘zbekiston mamlakatning xalqaro barqaror rivojlanish kun tartibini shakllantirishda Markaziy Osiyoda yetakchi o‘rinni egallab, xalqaro moliya institutlari kapitali va xususiy investitsiyalarni jalb etishga ko‘maklashmoqda.
O‘zbekiston investitsiyalarni jalb etish bosqichidan ularni institutsionallashtirish bosqichiga o‘tmoqda. Bu nafaqat rivojlanish uchun kapitalni (investitsiyalarni) jalb etish borasidagi aniq niyat va irodani, balki intizom, axloqiy tamoyillar, tizimlashtirish, tartiblilik va me’yorlarni qabul qilish darajasini ham aks ettiradi. Bu tez natijaga erishishdan kechiktirilgan maqsad sari harakatga o‘tishdir. Kapital oqimi qanchalik katta bo‘lsa, uni taqsimlash, tartibga solish va shaffof boshqarish shunchalik muhim bo‘ladi.
Buning natijasida O‘zbekistonda:
-
global masalalar va hamkorliklarga e’tibor qaratilmoqda
-
nizolarni hal etishning xalqaro mexanizmidan foydalanadigan Xalqaro moliya markazi shakllanmoqda
-
IT texnologiyalari rivojlanmoqda
-
ta’lim va malaka oshirish rivojlanmoqda
-
uglerod birliklari bozori va uni tartibga solish rivojlanmoqda
-
iqtisodiyotning turli tarmoqlari uchun dekarbonizatsiya loyihalari kengaytirilmoqda
“Ko‘chmas mulk obyektlari” sektorini ko‘rib chiqamiz
-
qurilish obyektlarida xalqaro yashil sertifikatsiya bilan tasdiqlanadigan energiya samarador texnologiyalar bo‘yicha xalqaro taraqqiyot moliya institutlari talablari hisobga olinmoqda. Markaziy Osiyoda green standards obro‘ masalasi emas, balki kapitaldan foydalanish infratuzilmasiga aylanmoqda. Ular natijani o‘lchash, aktivlarni taqqoslash, axborot xatarlarini kamaytirish va investorlarga tushunarli KPIlarni taqdim etishga yordam beradi.
-
resurslar iste’moli va OPEXni kamaytirish maqsadida qayta tiklanuvchi energiya manbalari, energiya hamda issiqlikni taqsimlash texnologiyalarini joriy etish.
-
milliy me’yorlarga muvofiq energiya samaradorligi va energetik audit
Ko‘chmas mulk obyektlari uchun issiqxona gazlari (CO₂) emissiyalarini kamaytirish ko‘rsatkichlari
Yangi qurilish obyektlarini dekarbonizatsiya qilishda CO₂ni kamaytirishning quyidagi o‘rtacha ko‘rsatkichlariga ega bo‘lamiz; uglerod birliklarini chiqarish tartib-taomillaridan o‘tilganda ular quyidagi raqamlarga olib kelishi mumkin:
|
Narxi 1 t CO₂, $ |
Yangi qurilish |
Mavjud binolar |
||||
|
Obyekt maydoni |
5 000 m² gacha |
50 000 m² gacha |
50 000 m² dan ortiq |
5 000 m² gacha |
50 000 m² gacha |
50 000 m² dan ortiq |
|
Taxminiy kamayish |
~ 500 |
~ 1 700 |
~ 7 700 |
~ 150 |
~ 350 |
~ 1 000 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Uglerod birliklarini sotishdan tushadigan daromad: 1 t CO₂ = 20 $ bo‘lganda |
10 000 |
34 000 |
154 000 |
3 000 |
7 000 |
20 000 |
|
Uglerod birliklarini sotishdan tushadigan daromad: 1 t CO₂ = 75 $ bo‘lganda |
37 500 |
127 500 |
577 500 |
11 250 |
26 250 |
75 000 |
Biz nafaqat yashil iqtisodiyot haqida gapiramiz, balki xalqaro qoidalar Markaziy Osiyodagi real aktivga qo‘llanilganda nima yuz berishini ko‘rsatamiz.
O‘zbekistonda amalga oshirilgan obyektlarga misollar
-
SQB O‘zsanoatqurilishbankning mavjud ofislari (39 ta ofis, 1 ta obyekt maydoni 5 000 m² gacha): CO₂ emissiyalarini kamaytirish jarayonida yiliga o‘rtacha 117 000 $ qiymatdagi potensial uglerod birliklari hosil bo‘ladi.
-
Yangi Korzinka logistika markazi (maydoni 48 000 m²): CO₂ emissiyalarini kamaytirish jarayonida yiliga o‘rtacha 32 720 $ qiymatdagi potensial uglerod birliklari hosil bo‘ladi.
Xitoy kapitali, texnologiyalari va ishlanmalari past foiz stavkalari va yuqori darajadagi variantlilik tufayli O‘zbekiston bozorida talabga ega bo‘lib, xalqaro standartlar va global moliyalashtirish talablarini hisobga olish hamda amalga oshirishga yordam beradi.
Xitoy allaqachon juda ko‘p yashil texnologiyalarni yaratgan.
Keyingi imkoniyat — uskunalarni shunchaki eksport qilish emas, balki integratsiyalashgan yondashuvni qo‘llab kompleks loyihalar yaratishdir. Bu zamonaviy global kapital va aktivlarni boshqarish qoidalari sharoitida mantiqiy uzoq muddatli samara va raqobatbardoshlikni ta’minlaydi.
Texnologiyalar + obyektlar + moliyalashtirish + madaniy xususiyatlar bilan integratsiya + xalqaro standartlar + CO₂ni o‘lchash + verifikatsiya + investitsiyaviy natija.
Hozir Xitoy — texnologiyalar va kapital manbai,
Markaziy Osiyo — texnologiyalarni kengaytirish va sinovdan o‘tkazish uchun yangi bozor va makon,
xalqaro standartlar esa ular o‘rtasidagi umumiy tildir.
Investitsiyalarni O‘zbekiston loyihalariga yo‘naltirishda bozor shaharlar, uy-joy, sanoat obyektlari, logistika va energetika infratuzilmasini rivojlantirish yo‘nalishlarida jadal o‘sayotganini hisobga olish kerak. Ko‘plab aktivlar modernizatsiya qilinayotgan emas, aynan hozir yaratilmoqda.
Biroq investor uchun uchta savol asosiy bo‘lib qoladi:
-
Pul qayerda?
-
Xatar qayerda?
-
Bu xatarni kamaytirishga kim yordam beradi?
Bugungi kunda jahon yashil iqtisodiyoti yagona tizim sifatida rivojlanmayapti. Xitoy sanoat va texnologik tizimi, Yevropa tartibga solish tizimi, xalqaro moliyaviy standartlar va rivojlanayotgan mamlakatlarning milliy bozorlari mavjud. Yaqin yillardagi vazifa ma’lumotlarning taqqoslanuvchanligini, CO₂ emissiyalari hisobining taqqoslanuvchanligini, o‘zaro tan olish va hisobga olishni hamda yashil investitsiyalar uchun aniq mezonlarni ta’minlashdan iborat.