Issiqxona gazlari chiqindilarini hisoblash

HPBS tashkilotlar, aktivlar, investitsiya portfellari va mahsulotlarning issiqxona gazlari chiqindilari hamda uglerod izini xalqaro standartlarga muvofiq hisoblaydi.

Biz chiqindilar inventarizatsiyasini iqlim xatarlarini boshqarish, dekarbonizatsiya, ESG hisoboti, xalqaro moliyalashtirishni jalb etish va biznesni iqlimni tartibga solish hamda uglerod bozorlari talablariga tayyorlash uchun asos sifatida ko‘ramiz.

GHG Protocol, ISO 14064 metodologiyalari, sohaviy standartlar va maxsus yondashuvlardan, jumladan moliya tashkilotlarining moliyalashtirilgan chiqindilarini hisoblash uchun PCAF’dan foydalanamiz.

HPBS tajribasi banklar va moliya tashkilotlari, neft-gaz sektori, sanoat, transport, logistika va davlat kompaniyalari uchun korporativ chiqindilarni hisoblash va MRV tizimlarini ishlab chiqish loyihalarini, shuningdek, mahsulot uglerod izini hisoblash va korxonalarni CBAM talablariga tayyorlashni o‘z ichiga oladi.

Scope 1, Scope 2 va Scope 3 hisob-kitoblariga nimalar kiradi

Scope 1 — to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqindilar

Kompaniya mulkida yoki operatsion nazorati ostida bo‘lgan manbalardan chiqindilarni hisoblaymiz. Sohaga qarab quyidagilarni tahlil qilamiz:

• yoqilg‘ining statsionar yoqilishi;

• o‘z transporti va maxsus texnika;

• texnologik va ishlab chiqarish jarayonlari;

• mash’alada yoqish;

• sovitish agentlarining sizib chiqishi;

• metan va boshqa issiqxona gazlari chiqindilari;

• korxona faoliyatiga xos boshqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri manbalar.

Yirik kompaniyalar uchun chiqindilar manbalari reyestri, dastlabki ma’lumotlar tuzilmasi va ularni keyinchalik har yili hisobga olish metodologiyasini shakllantiramiz.

Scope 2 — bilvosita energetik chiqindilar

Kompaniya xarid qilgan quyidagilar bilan bog‘liq chiqindilarni hisoblaymiz:

• elektr energiyasi;

• issiqlik energiyasi;

• bug‘;

• sovitish va boshqa xarid qilinadigan energiya resurslari.

Zarur bo‘lsa, location-based va market-based yondashuvlari bo‘yicha hisob-kitoblarni bajaramiz, energiya iste’moli tuzilmasi va elektr energiyasi manbalarining korporativ uglerod iziga ta’sirini tahlil qilamiz.

Scope 2 energiya tejamkor uskunalar, qayta tiklanuvchi energetika yoki kam uglerodli energiya manbalariga o‘tish qayerda eng katta samara berishi mumkinligini aniqlash imkonini beradi.

Scope 3 — qiymat yaratish zanjiri chiqindilari

Scope 3 ko‘pincha kompaniya uglerod izining asosiy qismini tashkil etadi va ma’lumotlar bilan ancha chuqurroq ishlashni talab qiladi. Biz tegishli Scope 3 toifalarini aniqlaymiz va quyidagilar bilan bog‘liq chiqindilarni hisoblaymiz:

• xarid qilinadigan tovarlar va xizmatlar;

• kapital tovarlar;

• Scope 1 va Scope 2 ga kiritilmagan yoqilg‘i va energiya resurslari;

• tashish va logistika;

• chiqindi hosil bo‘lishi;

• xizmat safarlari;

• xodimlarning qatnovlari;

• ijaraga olingan aktivlar;

• sotilgan mahsulotlarni tashish;

• mahsulotlarni qayta ishlash va ulardan foydalanish;

• mahsulot hayotiy siklining yakuni;

• franshizalar;

• investitsiyalar va moliyalashtirilgan aktivlar.

Murakkab ta’minot zanjirlari uchun Scope 3 toifalarini skrining qilishimiz, eng muhim manbalarni aniqlashimiz va xarajatlar hamda sohaviy koeffitsiyentlarga asoslangan hisob-kitoblardan jismoniy ko‘rsatkichlar va yetkazib beruvchilar ma’lumotlariga asoslangan hisob-kitoblargacha ma’lumotlar sifatini bosqichma-bosqich oshirishimiz mumkin.

Moliyalashtirilgan chiqindilar — Scope 3 15-toifa

HPBS’ning alohida yo‘nalishi banklar, moliya tashkilotlari va investitsiya portfellarining moliyalashtirilgan chiqindilarini hisoblashdir. Moliya sektori iqlim ta’sirining asosiy qismi bank ofislari va uning o‘z energiya iste’molida emas, balki u moliyalashtiradigan kompaniyalar va loyihalarda joylashgan. Shu sababli biz PCAF — Partnership for Carbon Accounting Financials metodologiyasini qo‘llab, Scope 3 15-toifa — Investments / Financed Emissions chiqindilarini hisoblaymiz.

Ish quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• kredit va investitsiya portfeli chegaralarini belgilash;

• moliyaviy aktivlarni tasniflash;

• alohida qarz oluvchilar va aktivlar bo‘yicha moliyalashtirilgan chiqindilarni hisoblash;

• atributsiya koeffitsiyentlarini hisoblash;

• qarz oluvchilarning amaldagi chiqindilar ma’lumotlari yoki hisoblash modellarini qo‘llash;

• dastlabki ma’lumotlar bo‘lmaganda moliyaviy, sohaviy va jismoniy ko‘rsatkichlar bilan ishlash;

• PCAF Data Quality Score’ni berish va tahlil qilish;

• uglerod sig‘imi eng yuqori sohalar va qarz oluvchilarni aniqlash;

• chiqindilarning portfel tuzilmasini shakllantirish;

• bank mijozlaridan keyinchalik iqlim ma’lumotlarini yig‘ish tizimini ishlab chiqish;

• ma’lumotlar sifatini yaxshilash va iqlim ko‘rsatkichlarini kredit jarayonlariga integratsiya qilish bo‘yicha tavsiyalar.

Bunday tahlil moliya tashkilotlariga o‘z operatsion izini baholashdan butun kredit va investitsiya portfelining iqlim ta’sirini tushunishga o‘tish imkonini beradi. Keyingi bosqichda natijalardan iqlim strategiyasini ishlab chiqish, dekarbonizatsiyaning ustuvor sohalarini belgilash, qarz oluvchilar bilan hamkorlik qilish va barqaror hamda iqlimiy moliyalashtirish mahsulotlarini shakllantirish uchun foydalanish mumkin.

Biz qanday yordam bera olamiz?

1. Tashkiliy va operatsion chegaralarni belgilash

Kompaniya tuzilmasi, aktivlar, sho‘ba korxonalar, chiqindi manbalari va ma’lumotlarni konsolidatsiya qilishning tegishli yondashuvini belgilaymiz.

2. Ma’lumotlarni yig‘ish va manbalarni audit qilish

Energiya iste’moli, yoqilg‘i, ishlab chiqarish, transport, xaridlar, logistika, chiqindilar, aktivlar va boshqa chiqindi manbalarini tahlil qilamiz. Ma’lumotlarning to‘liqligini baholaymiz va keyingi hisobot sifatini oshirish uchun bartaraf etilishi zarur bo‘lgan Data Gaps’ni aniqlaymiz.

3. Loyiha jamoasini o‘qitish

Mijoz xodimlari uchun quyidagilar bo‘yicha amaliy trening o‘tkazamiz:

• GHG Protocol Scope 1, 2 va 3;

• hisoblash metodologiyasi;

• chiqindi koeffitsiyentlari;

• dastlabki ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablar;

• ichki sifat nazorati;

• hisobot tayyorlash va verifikatsiya.

Vazifamiz nafaqat hisob-kitobni bajarish, balki tashkilot ichida chiqindilarni keyinchalik boshqarish vakolatini shakllantirishdir.

4. Chiqindilarni hisoblash

Hisoblash metodologiyasini shakllantiramiz va har bir muhim manba bo‘yicha chiqindilarni aniqlaymiz. Milliy va xalqaro chiqindi koeffitsiyentlari, sohaviy ma’lumotlar bazalaridan foydalanamiz va zarur bo‘lsa, kompaniyaning muayyan jarayonlari uchun maxsus hisoblash mantig‘ini ishlab chiqamiz.

5. Uglerod profilini tahlil qilish

Quyidagilarni aniqlaymiz:

• asosiy chiqindi manbalari;

• uglerod sig‘imi yuqori jarayonlar;

• eng muhim Scope 3 toifalari;

• chiqindilar o‘sishining tuzilmaviy sabablari;

• ehtimoliy qisqartirish zonalari;

• dekarbonizatsiya ustuvorliklari.

Banklar uchun moliyalashtirilgan chiqindilarning sohalar, qarz oluvchilar, aktiv turlari va dastlabki ma’lumotlar sifati bo‘yicha taqsimlanishini qo‘shimcha tahlil qilamiz.

6. MRV tizimini ishlab chiqish

Bir martalik hisob-kitobdan doimiy Monitoring, Reporting and Verification — MRV tizimiga o‘tishga yordam beramiz.

Quyidagilarni ishlab chiqamiz:

• chiqindilarni korporativ hisobga olish metodologiyasi;

• manbalar reyestri;

• mas’uliyat matritsasi;

• ma’lumotlarni yig‘ish va tekshirish tartib-taomillari;

• chiqindi koeffitsiyentlari tuzilmasi;

• hisoblash algoritmlari;

• tarixiy ma’lumotlarni saqlash talablari;

• sifat nazorati tizimi;

• bazaviy yilni tuzatish va qayta hisoblash qoidalari;

• ma’lumotlarni mustaqil verifikatsiyaga tayyorlash tartib-taomillari.

Raqamli MRV vositalari

Obyektlari, filiallari, aktivlari yoki ma’lumot manbalari ko‘p bo‘lgan kompaniyalar uchun HPBS raqamli MRV tizimlarining arxitekturasi va texnik mantig‘ini ishlab chiqadi.

Raqamlashtirish jadvallarni har yili qo‘lda yig‘ishni doimiy uglerod ma’lumotlarini boshqarish tizimi bilan almashtirish imkonini beradi.

Quyidagilarni ishlab chiqamiz:

• Scope 1, 2 va 3 manbalarining raqamli reyestri tuzilmasi;

• hisoblash algoritmlari;

• chiqindi koeffitsiyentlari bazalari;

• yoqilg‘i, energiya, materiallar va faoliyat turlari ma’lumotnomalari;

• chiqindilarni avtomatik hisoblash mantig‘i;

• filiallar va aktivlar bo‘yicha ma’lumot yig‘ish tuzilmasi;

• sifat nazorati va anomaliyalarni aniqlash tizimi;

• foydalanuvchi rollari va kirish darajalari;

• ichki mutaxassislar va verifikatorlar uchun interfeyslar;

• API va ERP, buxgalteriya tizimlari, energiya menejmenti tizimlari hamda boshqa korporativ ma’lumot manbalari bilan integratsiya talablari;

• chiqindilar dinamikasi va KPI dashbordlari;

• ssenariy tahlili va dekarbonizatsiya tadbirlarini kuzatish vositalari.

Moliya tashkilotlari uchun raqamli MRV tizimi kredit portfeli bo‘yicha moliyalashtirilgan chiqindilarni hisoblash, PCAF Data Quality Score, sohaviy tahlil va qarz oluvchilardan iqlim ma’lumotlarini yig‘ishni qo‘shimcha o‘z ichiga olishi mumkin. Natijada korporativ GHG inventari iqlim ko‘rsatkichlarini boshqarish va qarorlar qabul qilishning raqamli vositasiga aylanadi.

Hisobot va xalqaro talablar

O‘tkazilgan hisob-kitob asosida korporativ va xalqaro iqlim hamda ESG hisoboti uchun materiallar tayyorlaymiz, quyidagi talablarni hisobga olgan holda ma’lumotlarni tuzilmalashga yordam beramiz:

• GHG Protocol;

• ISO 14064;

• CDP;

• GRI;

• IFRS S1 / IFRS S2;

• xalqaro moliya institutlari talablari;

• ESG reytinglari;

• investorlar va kreditorlar talablari;

• milliy iqlim va uglerodni tartibga solish talablari.

Zarur bo‘lsa, inventarizatsiya natijalaridan bazaviy yilni belgilash, iqlim maqsadlarini tayyorlash va chiqindilarni kamaytirish trayektoriyasini ishlab chiqish uchun foydalaniladi.

Bizning yechimlarimiz

• Scope 1, Scope 2 va Scope 3 korporativ hisob-kitobi.

• Scope 3 toifalarini skrining qilish va batafsil hisoblash.

• PCAF bo‘yicha Scope 3 15-toifa moliyalashtirilgan chiqindilarini hisoblash.

• Mahsulot uglerod izini hisoblash.

• CBAM uchun chiqindilarni hisoblash va ma’lumotlarni tayyorlash.

• Korporativ GHG metodologiyasini ishlab chiqish.

• Chiqindi koeffitsiyentlari bazasini shakllantirish.

• MRV tizimini ishlab chiqish.

• Raqamli MRV vositalari uchun texnik talablar va hisoblash mantig‘ini ishlab chiqish, ma’lumot yig‘ishni avtomatlashtirish.

• Mustaqil verifikatsiyani tayyorlash va qo‘llab-quvvatlash.

• Issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish strategiyasini ishlab chiqish.

• Dekarbonizatsiya yo‘l xaritalarini ishlab chiqish.

• Iqlim loyihalarini tayyorlash va uglerod birliklarini chiqarishni qo‘llab-quvvatlash.

Bu biznesingizga nima uchun kerak?

• Xalqaro moliyalashtirishni jalb etish.
  Sifatli iqlim ma’lumotlari banklar, investorlar va xalqaro moliya institutlari talablarining bir qismiga aylanmoqda.

• Iqlim xatarlarini boshqarish.
  Chiqindilar tuzilmasini tushunish eng zaif aktivlar, jarayonlar va ta’minot zanjirlarini aniqlash imkonini beradi.

• Uglerodni tartibga solishga tayyorgarlik.
  Chiqindilarni hisobga olish tizimi CBAM va boshqa rivojlanayotgan uglerodni tartibga solish mexanizmlari talablarini bajarish uchun asos yaratadi.

• ESG hisoboti sifatini oshirish.
  Verifikatsiya qilinadigan ma’lumotlar kompaniyaning investorlar, mijozlar va reyting agentliklari oldidagi shaffofligini oshiradi.

• Xarajatlarni kamaytirish.
  Chiqindilar tahlili uglerod izini qisqartirish bir vaqtning o‘zida operatsion xarajatlarni kamaytirishi mumkin bo‘lgan energiya va resurs sig‘imi yuqori jarayonlarni aniqlaydi.

• Ta’minot zanjiri bilan ishlash.
  Scope 3 yetkazib beruvchilar, logistika, mahsulot va qiymat yaratish zanjirining boshqa ishtirokchilari iqlim ta’sirini aniqlash imkonini beradi.

• Barqaror moliyalashtirishni rivojlantirish.
  Banklar uchun moliyalashtirilgan chiqindilarni hisoblash portfelni baholash, qarz oluvchilar bilan hamkorlik qilish va yashil hamda iqlimiy moliyaviy mahsulotlarni rivojlantirish uchun asosga aylanadi.

• Uglerod bozorlariga chiqish.
  Inventarizatsiya va sifatli MRV tizimi iqlim loyihalarini ishlab chiqish va keyinchalik uglerod birliklarini chiqarish uchun dastlabki asos yaratadi.

Siz uchun natija

Loyiha natijasida kompaniya shunchaki CO₂-ekvivalent tonnalari ko‘rsatkichiga emas, balki uglerod izini boshqarish tizimiga ega bo‘ladi:

• Scope 1, 2 va 3 ning shaffof tuzilmasi;

• metodologiya va hisoblash modeli;

• asosiy manbalar va “biznesning uglerod sig‘imi yuqori nuqtalari”ni tushunish;

• dastlabki ma’lumotlarning tuzilmalashtirilgan bazasi;

• yillik monitoring uchun asos;

• verifikatsiya va ESG hisobotiga tayyorlik;

• investitsiya qarorlarini qabul qilish uchun ma’lumotlar;

• dekarbonizatsiya strategiyasi va iqlim loyihalarini ishlab chiqish uchun asos.

Chiqindilarni hisoblash iqlim boshqaruvining birinchi darajasidir. Keyingi daraja — chiqindilar haqidagi ma’lumotlarni xarajatlarni kamaytirish, xatarlarni boshqarish, moliyalashtirish jalb etish va biznesni dekarbonizatsiya qilish qarorlariga aylantirish. HPBS ushbu jarayonni dastlabki inventarizatsiyadan MRV tizimi va iqlim strategiyasini ishlab chiqishgacha hamda chiqindilarni kamaytirish loyihalarini amalga oshirishgacha qo‘llab-quvvatlaydi.

Biz bilan bog‘laning:
info@hpbs.uz
+998 (90) 930-65-66

Qo‘shimcha ma’lumot

• Loyiha: O‘zsanoatqurilishbank (SQB): Scope 1, 2 va 3 issiqxona gazlari chiqindilari

• Loyiha: Expertise France uchun UzPost va TashBus uglerod izini baholash

• Yangilik: O‘zbekiston IFRS SDS bo‘yicha ESG hisobotiga o‘tmoqda

• “ESG amaliyotda” treningi