- Yo‘nalish: Iqlim va ESG, dekarbonizatsiya, korporativ uglerod hisobi, GHG Protocol, PCAF, MRV jarayonlarini raqamlashtirish, barqaror moliyalashtirish, iqlim bo‘yicha hisobot
- Obyekt turi: Bank tashkiloti / operatsion faoliyat va kredit portfeli
- Hisobot davri: 2025-yil
- Joylashuvi: O‘zbekiston Respublikasi
- Buyurtmachi: «Biznesni rivojlantirish banki» ATB (Business Development Bank, BRB)
- HPBSning roli: Korporativ uglerod hisobi, moliyalashtirilgan faoliyat bilan bog‘liq emissiyalarni hisoblash hamda korporativ MRV tizimining metodologiyasi va texnik hujjatlarini ishlab chiqish bo‘yicha maslahatchi
- Xalqaro standartlar: GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard, ISO 14064-1:2018, PCAF Global GHG Accounting and Reporting Standard
- Natija: Bankning Scope 1, Scope 2 va Scope 3 bo‘yicha issiqxona gazlari emissiyalarini inventarizatsiya qilishning kompleks metodologiyasi, shu jumladan kredit portfelining PCAF bo‘yicha moliyalashtirilgan emissiyalarini hisoblash metodologiyasi ishlab chiqildi. Hisoblash algoritmlari, elektron modellar, 2025-yil uchun GHG inventarizatsiyasi hamda raqamli korporativ MRV (Monitoring, Reporting and Verification — monitoring, hisobot berish va verifikatsiya) tizimining metodologik va texnik hujjatlari tayyorlandi. Bank mutaxassislari uchun o‘quv mashg‘ulotlari o‘tkazildi.
Loyiha haqida
«Biznesni rivojlantirish banki» ATB (BRB) iqlim bo‘yicha hisobotlarning shaffofligini oshirish, iqlim ko‘rsatkichlarini boshqarish va barqaror moliyalashtirish vositalarini rivojlantirishga qaratilgan korporativ issiqxona gazlari emissiyalarini hisobga olish tizimini shakllantirish loyihasini amalga oshirdi. GHG Protocol va PCAF xalqaro yondashuvlarini joriy etish, hisobga olishning tashkiliy chegaralarini belgilash, emissiya manbalarining muhimligini baholash, hisoblash algoritmlarini ishlab chiqish va dastlabki ma’lumotlar sifatini oshirishga alohida e’tibor qaratildi.
Alohida yo‘nalish sifatida monitoring, hisobot berish, ma’lumotlarning kuzatuvchanligi va natijalarni mustaqil verifikatsiyaga tayyorlashni ta’minlaydigan raqamli MRV tizimining metodologik va texnik asoslari ishlab chiqildi. Loyiha bankning iqlim bilan bog‘liq biznes jarayonlarini yanada raqamlashtirish, uglerod hisobini korporativ boshqaruv, ESG hisoboti va iqlim xatarlarini boshqarish jarayonlariga integratsiya qilish, shuningdek, davlat va xalqaro taraqqiyot institutlarining amaldagi talablariga muvofiqlikni ta’minlash uchun asos yaratadi.
Bizning xizmatlarimiz quyidagilarni o‘z ichiga oldi
1. Issiqxona gazlari (GHG) emissiyalarini inventarizatsiya qilish metodologiyasini ishlab chiqish
- GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard va ISO 14064-1:2018 talablariga muvofiq issiqxona gazlari emissiyalarini miqdoriy baholashning korporativ metodologiyasini ishlab chiqish;
- Inventarizatsiyaning tashkiliy va operatsion chegaralarini belgilash;
- Emissiya manbalarini aniqlash va ularni Scope 1, Scope 2 va Scope 3 bo‘yicha tasniflash;
- Bankning operatsion va moliyalashtirilgan faoliyatini ham qamrab olgan holda emissiya manbalarining muhimligini baholash (materiality assessment);
- 2025-yil uchun dastlabki ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash, tekshirish va konsolidatsiya qilish yondashuvlarini ishlab chiqish;
- Hisob-kitoblar, emissiya koeffitsiyentlarini tanlash va natijalarni hujjatlashtirish bo‘yicha metodologik talablarni belgilash.
2. Scope 1, Scope 2 va Scope 3 emissiyalarini, shu jumladan PCAF bo‘yicha moliyalashtirilgan emissiyalarni hisoblash
- Bankka tegishli yoki uning nazoratidagi manbalardan kelib chiqadigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri Scope 1 emissiyalarini hisoblash algoritmlarini ishlab chiqish;
- Xarid qilingan energiya iste’moli bilan bog‘liq bilvosita energetik Scope 2 emissiyalarini hisoblash yondashuvlarini belgilash;
- Xizmat safarlari, xodimlarning ishga qatnovi va moliyalashtirilgan faoliyatni o‘z ichiga olgan Scope 3 ning muhim toifalarini baholash;
- PCAF Global GHG Accounting and Reporting Standard talablariga muvofiq kredit portfelining moliyalashtirilgan emissiyalarini hisobga olish metodologiyasini ishlab chiqish;
- Moliyaviy aktivlarning tegishli sinflari bo‘yicha emissiyalarni hisoblash yondashuvlarini belgilash;
- Hisoblash modellarida emissiya koeffitsiyentlari, moliyaviy va tarmoq ko‘rsatkichlarini qo‘llash;
- PCAF Data Quality Score yordamida dastlabki ma’lumotlarning ishonchliligi va to‘liqligini baholash yondashuvlarini joriy etish;
- Korporativ emissiyalar inventarizatsiyasini shakllantirish uchun hisoblash algoritmlari va elektron modellarni ishlab chiqish.
3. Korporativ MRV tizimining metodologik va texnik hujjatlarini ishlab chiqish
- Raqamli Monitoring, Reporting and Verification (MRV) — monitoring, hisobot berish va verifikatsiya tizimining metodologik va texnik asoslarini ishlab chiqish;
- Issiqxona gazlari emissiyalarini hisoblash algoritmlari va ularni avtomatlashtirish talablarini tavsiflash;
- MRV tizimini bankning ichki axborot resurslari bilan integratsiya qilish talablarini shakllantirish;
- Ma’lumotlar tuzilmasi hamda ularni yig‘ish, yuklash va qayta ishlashning standartlashtirilgan shakllariga qo‘yiladigan talablarni ishlab chiqish;
- Birlamchi manbalardan yakuniy emissiya ko‘rsatkichlarigacha bo‘lgan ma’lumotlarning kuzatuvchanligini ta’minlash mexanizmlarini belgilash;
- Ma’lumotlarni avtomatik tekshirish, yetishmayotgan ma’lumotlar va xatolarni aniqlash talablarini ishlab chiqish;
- Tuzatishlar jurnalini yuritish va hisob-kitob versiyalarini boshqarish talablarini belgilash;
- Iqlim bo‘yicha hisobotlarni shakllantirish, tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash va natijalarni mustaqil verifikatsiyaga tayyorlash bo‘yicha funksional talablarni shakllantirish.
4. Iqlim bo‘yicha hisobotlarni tayyorlash va bank xodimlarini o‘qitish
- Bankning 2025-yil uchun issiqxona gazlari emissiyalari inventarizatsiyasini tayyorlash;
- Iqlim ko‘rsatkichlarini keyinchalik monitoring qilish uchun hisobot materiallari va hisoblash modellarini shakllantirish;
- GHG va PCAF hisoblash algoritmlari hamda MRV tartib-taomillarini qo‘llash bo‘yicha metodik materiallarni ishlab chiqish;
- Bank mutaxassislariga issiqxona gazlari emissiyalarini hisoblash va xalqaro metodologiyalarni qo‘llash bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlarini o‘tkazish;
- Ma’lumotlarni yig‘ishni tashkil etish va iqlim bo‘yicha hisobotlarni tayyorlash tamoyillarini o‘rgatish;
- Ishlab chiqilgan metodologik materiallar va loyiha natijalarini bank tomonidan amaliy qo‘llash uchun topshirish.
Loyiha natijalari
Loyiha amalga oshirilishi natijasida «Biznesni rivojlantirish banki» ATB korporativ uglerod hisobini yuritish va issiqxona gazlari emissiyalarini monitoring qilish jarayonlarini raqamlashtirish uchun kompleks metodologik va texnik asosga ega bo‘ldi.
Asosiy natijalar:
- GHG Inventory 2025: Bankning 2025-yil uchun Scope 1, Scope 2 va Scope 3 ning muhim toifalarini qamrab oluvchi issiqxona gazlari emissiyalari inventarizatsiyasi tayyorlandi.
- PCAF — Financed Emissions: Moliyaviy aktivlar sinflari va dastlabki ma’lumotlar sifatini hisobga olgan holda kredit portfelining moliyalashtirilgan emissiyalarini hisoblash metodologiyasi ishlab chiqildi.
- GHG Calculation Models: Issiqxona gazlari emissiyalarini hisoblash algoritmlari va elektron modellari tayyorlandi.
- Corporate MRV System: Raqamli korporativ monitoring, hisobot berish va verifikatsiya tizimini yaratish uchun metodologik va texnik hujjatlar ishlab chiqildi.
- Data Quality & Traceability: Ma’lumotlar sifatini nazorat qilish, hisob-kitoblarning kuzatuvchanligi, hujjatlashtirish va mustaqil verifikatsiyaga tayyorgarlik bo‘yicha talablar belgilandi.
- Climate Reporting: Iqlim ko‘rsatkichlarini keyinchalik monitoring qilish uchun hisobot materiallari shakllantirildi.
- Capacity Building: Bank xodimlari uchun GHG Protocol, PCAF xalqaro metodologiyalari va korporativ MRV tartib-taomillari bo‘yicha o‘quv mashg‘ulotlari o‘tkazildi.
Loyiha uglerod izini alohida hisoblashdan iqlim ma’lumotlarini tizimli boshqarish, ularni keyinchalik raqamlashtirish va ESG hisobotlarida qo‘llashga o‘tish uchun asos yaratdi. Ishlab chiqilgan metodologiyalar va texnik yechimlar bank tomonidan emissiyalarni muntazam inventarizatsiya qilish, kredit portfelining uglerod izini monitoring qilish, iqlimga oid ma’lumotlar sifatini oshirish va barqaror moliyalashtirish vositalarini yanada rivojlantirish uchun qo‘llanilishi mumkin.
Holati: GHG metodologiyasini ishlab chiqish, PCAF bo‘yicha moliyalashtirilgan emissiyalarni hisoblash, 2025-yil uchun iqlim hisobotini hamda korporativ MRV tizimining texnik hujjatlarini tayyorlash bo‘yicha amalga oshirilgan loyiha.
Qo‘shimcha ma’lumot