Yangi Toshkentning rivojlanishi nafaqat arxitektura va shaharsozlik yechimlariga, balki energiya samaradorligi, ekologik ko‘rsatkichlar va xalqaro “yashil” qurilish standartlarini qo‘llashga ham talablar qo‘yilishi bilan birga kechmoqda.
Vazirlar Mahkamasi huzuridagi “Yangi Toshkent” shahrini qurish direksiyasi lot sotib olinayotganda investorga elektron auksion orqali amalga oshirilayotgan obyekt bo‘yicha yashil qurilish standartlariga rioya etish yuzasidan rasmiy talab taqdim etadi.
Bu shuni anglatadiki, LEED, BREEAM yoki EDGE sertifikatlash tizimini tanlash masalasini qurilish tugagandan keyin emas, balki loyihalash bosqichidayoq hisobga olish zarur.
Investorga qanday talablar qo‘yiladi?
Direksiya talablariga muvofiq, investor loyiha amalga oshirilishining barcha bosqichlarida energiya samaradorligi va yashil qurilish tamoyillariga rioya etilishini ta’minlashi kerak.
Xususan, quyidagilar talab etiladi:
- loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqishda energiya samaradorligi va ekologik talablarni hisobga olish;
- obyektni loyihalash va qurishda yashil qurilish sertifikatlash tizimlaridan birini qo‘llash;
- tegishli obyekt turi uchun belgilangan minimal sertifikatlash darajasini ta’minlash;
- energiya samarador qurilish materiallari, uskunalar va texnologiyalardan foydalanish;
- loyihada nazarda tutilgan ko‘kalamzorlashtirish va obodonlashtirish talablarini bajarish;
- loyihalash va sertifikatlash jarayoniga yashil qurilish bo‘yicha malakali mutaxassisni jalb qilish.
Bundan tashqari, Direksiya talabiga ko‘ra investor yashil qurilish, energiya samaradorligi va ekologik ko‘rsatkichlar bo‘yicha hisobotlar hamda tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishga tayyor bo‘lishi kerak. on green building, energy efficiency, and environmental performance indicators.
Yangi Toshkentda qanday sertifikatlash darajasi talab etiladi?
Minimal sertifikatlash darajasi obyektning funksional turiga bog‘liq.
| Obyekt turi | Minimal sertifikatlash darajasi |
| Tijorat obyektlari | LEED Silver yoki BREEAM Very Good |
| Turar joy obyektlari | LEED Silver, BREEAM Very Good yoki EDGE Advanced |
| Ijtimoiy va davlat obyektlari | LEED Certified, BREEAM Good yoki EDGE Certified |
Shu bilan birga, investorning aniq majburiyatlari Investitsiya shartnomasi, texnik shartlar va muayyan lot hujjatlari asosida tekshirilishi lozim.
LEED, BREEAM yoki EDGE — qaysi birini tanlash kerak?
TSertifikatlash tizimini tanlash bino turiga, investitsiya shartnomasi talablariga, loyiha bosqichiga, budjetga va investorning maqsadlariga bog‘liq.
LEED (Leadership in Energy and Environmental Design)
Bu binolarning ekologik samaradorligi va energiya samaradorligini baholash bo‘yicha xalqaro tizimdir.
Yangi Toshkent loyihalari uchun quyidagi darajalar ko‘zda tutilgan:
- LEED Silver — tijorat va turar joy obyektlari uchun;
- LEED Certified — ijtimoiy va davlat obyektlari uchun.
LEED binoning keng ko‘lamli parametrlarini qamrab oladi: energiya, suv, materiallar, ichki muhit sifati, obyektning joylashuvi va boshqa xususiyatlar.
Ushbu tizim investor uchun obyektni kompleks xalqaro baholash muhim bo‘lgan yirik tijorat, ofis, mehmonxona va ko‘p funksiyali loyihalar uchun ayniqsa dolzarb bo‘lishi mumkin.
BREEAM
BREEAM ham binolarni ekologik jihatdan kompleks baholashga mo‘ljallangan xalqaro tizimdir.
Direksiya tomonidan quyidagi minimal darajalar belgilangan:
- BREEAM Very Good — tijorat va turar joy obyektlari uchun;
- BREEAM Good — ijtimoiy va davlat obyektlari uchun.
BREEAM tizimini tanlash arxitektorlar, muhandislar va sertifikatlash bo‘yicha mutaxassisning loyihaning ilk bosqichlaridanoq o‘zaro muvofiqlashgan holda ishlashini talab qiladi, chunki ko‘plab mezonlarni bevosita loyiha yechimlariga kiritish zarur.
EDGE
EDGE, avvalo, bino resurslari iste’molini o‘lchanadigan darajada kamaytirishga — energiya, suv va qurilish materiallari bilan bog‘liq energiya sarfini kamaytirishga yo‘naltirilgan.
Direksiya tomonidan quyidagi minimal darajalar belgilangan:
- EDGE Advanced — turar joy obyektlari uchun;
- EDGE Certified — ijtimoiy va davlat obyektlari uchun.
Developer uchun EDGE tizimining afzalliklaridan biri loyiha yechimlarini dastlabki bosqichdayoq hisob-kitob modeli orqali tekshirish va zarur samaradorlik ko‘rsatkichlariga erishish uchun qanday chora-tadbirlarni qo‘llash kerakligini aniqlash imkoniyatidir.
Nega sertifikatlashni qurilishning yakuniy bosqichiga qoldirib bo‘lmaydi?
Eng qimmatga tushadigan xatolardan biri — yashil sertifikatlash bilan loyiha allaqachon tasdiqlangandan yoki qurilish ancha ilgari bosqichga yetgandan keyin shug‘ullanishni boshlashdir.
Direksiya talabi belgilangan shartlarga loyiha hujjatlarini ishlab chiqish, ularni kelishish va qurilish-montaj ishlarini bajarishning barcha bosqichlarida rioya qilishni bevosita nazarda tutadi.
Masalan, loyiha tasdiqlangandan so‘ng quyidagilarni o‘zgartirish ancha qimmatga tushishi mumkin:
- fasad va oynalash xususiyatlari;
- bino to‘suvchi konstruksiyalarining issiqlik izolatsiyasi;
- muhandislik uskunalari;
- ventilyatsiya va konditsioner tizimlari;
- yoritish tizimi;
- sanitariya-texnik jihozlar va suv sarfi;
- energiya resurslarini hisobga olish tizimlari;
- foydalaniladigan qurilish materiallari;
- landshaft va ekologik yechimlar.
Loyihaga sertifikatlash tizimlarining majburiy mezonlarini oldindan kiritish va ularning joriy etilganini tasdiqlovchi hujjatlarni to‘plash muhim.
Aks holda, LEED va BREEAM kabi tizimlarda sertifikatlash talablarini faqat qurilish bosqichida joriy etishni boshlash amalda juda qiyin, ayrim hollarda esa deyarli imkonsiz bo‘lishi mumkin.
Shu sababli sertifikatlash tizimini asosiy loyiha yechimlari yakunlanishidan oldin tanlash tavsiya etiladi.
Investor loyiha boshida nima qilishi kerak?
- Investitsiya shartnomasi va lotning texnik shartlarini tekshirish.
Aynan sizning obyektingiz uchun qaysi sertifikatlash tizimi va qanday minimal daraja talab etilishini aniqlash zarur. - Sertifikatlash tizimini tanlash: LEED, BREEAM yoki EDGE — bino turi, budjet, loyiha yechimlari va keyingi ekspluatatsiyani hisobga olgan holda.
- Loyihaning dastlabki baholashini (Pre-Assessment) o‘tkazish.
Bu amaldagi konsepsiya talab qilinadigan darajaga mos keladimi yoki yo‘qmi va qanday o‘zgartirishlar kiritish zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, joriy etiladigan yechimlarning texnik-iqtisodiy asosini ham tayyorlash mumkin. - Loyihalash bosqichida yashil qurilish bo‘yicha mutaxassisni jalb qilish.
Bu Direksiya talablari bilan bevosita nazarda tutilgan. - Sertifikatlash talablarini arxitektorlar va muhandislar uchun texnik topshiriqlarda mustahkamlash.
- Qurilish vaqtida tasdiqlovchi hujjatlarni yig‘ishni tashkil etish.
Direksiya yashil qurilish, energiya samaradorligi va ekologik ko‘rsatkichlar bo‘yicha hisobotlarni talab qilishi mumkinligi sababli zarur isbotlovchi hujjatlar loyiha amalga oshirilishi davomida shakllantirilishi kerak, qurilish tugagandan keyin emas.
Qanday hujjatlar talab qilinishi mumkin?
Tanlangan sertifikatlash tizimi va loyiha xususiyatlariga qarab quyidagilar talab qilinishi mumkin:
loyiha hujjatlari va energiya samaradorligi hisob-kitoblari, muhandislik uskunalari va qurilish materiallarining texnik tavsiflari, suv sarfi bo‘yicha ma’lumotlar, resurslarni hisobga olish sxemalari, materiallar va uskunalarga oid hujjatlar, ko‘kalamzorlashtirish rejalari, qurilish hujjatlari, fotosuratlar, bajarilgan ishlar dalolatnomalari, shuningdek tanlangan standart mezonlari bajarilganini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar.
Jarayonni shunday tashkil etish ayniqsa muhimki, loyihachilar, bosh pudratchi, uskunalar yetkazib beruvchilar va sertifikatlash bo‘yicha mutaxassis yagona talablar ro‘yxati asosida ishlasin.
Yangi Toshkent Direksiyasiga hisobot berish
Rasmiy talabda bajarilgan ishlar, erishilgan natijalar, yuzaga kelgan muammolar va tasdiqlovchi hujjatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar Direksiyaga yozma va elektron shaklda taqdim etilishi kerakligi ham ko‘rsatilgan.
Yangi Toshkentda binolarni sertifikatlash: loyihani qo‘llab-quvvatlash
Investor uchun yashil sertifikatlash loyihani umumiy boshqarish tizimining bir qismiga aylanadi.
LEED, BREEAM yoki EDGE talablari arxitektura va muhandislik yechimlariga qanchalik erta integratsiya qilinsa, keyinchalik loyiha hujjatlarini qayta ishlash, qo‘shimcha xarajatlar va muvofiqlikni tasdiqlashdagi kechikishlar xavfi shunchalik kamayadi.
HPBS xalqaro yashil bino sertifikatlash loyihalarini to‘liq qo‘llab-quvvatlaydi, jumladan:
- investor talablari va texnik shartlarni tahlil qilish;
- EDGE / LEED / BREEAM tizimlarini taqqoslash va mos tizimni tanlash;
- loyihani dastlabki baholash va texnik-iqtisodiy asoslash;
- sertifikatlash strategiyasini ishlab chiqish;
- arxitektorlar va muhandis-loyihachilar ishini qo‘llab-quvvatlash;
- energiya samaradorligini modellashtirish;
- qurilish bosqichida loyihani kuzatib borish;
- sertifikatlash uchun hujjatlarni tayyorlash;
- xalqaro sertifikatlash organlari bilan o‘zaro hamkorlik qilish;
- sertifikatni topshirish.
Yangi Toshkentdagi loyiha uchun loyiha yechimlari tasdiqlanishidan oldin dastlabki tahlil o‘tkazish va qaysi standart majburiy talablarni eng kam o‘zgarishlar va qo‘shimcha xarajatlar bilan bajarishga imkon berishini aniqlash maqsadga muvofiq.
Qo‘shimcha ma’lumot