Yo‘nalish: iqlim va dekarbonizatsiya, issiqxona gazlari chiqindilarini hisobga olish, energiya samaradorligi va ESG
Tashkilot turi: davlat korxonalari / transport va pochta infratuzilmasi
Joylashuvi: O‘zbekiston Respublikasi
Buyurtmachi: Expertise France
HPBS roli: iqlim bo‘yicha maslahatchi / uglerod izini baholash va dekarbonizatsiya bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish pudratchisi
Natija: ikkita pilot davlat korxonasi — UzPost va TashBus — uchun Scope 1, Scope 2 va tegishli Scope 3 toifalarini hisoblash, asosiy chiqindi manbalarini aniqlash va ularni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishni o‘z ichiga olgan uglerod izini baholash amalga oshirildi.
Carbon Footprint Assessment for UzPost and TashBus under the Green Economy Technical Assistance Program loyihasi O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha texnik ko‘mak doirasida Expertise France uchun amalga oshirildi.
Loyihaning asosiy vazifasi yirik davlat korxonalari darajasida issiqxona gazlari chiqindilarini boshqarish uchun amaliy baza yaratish edi. Buning uchun nafaqat kompaniyalarning joriy uglerod izini hisoblash, balki asosiy chiqindi manbalarini aniqlash, kamaytirish salohiyati eng katta bo‘lgan sohalarni belgilash hamda dekarbonizatsiya va energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar shakllantirish zarur edi.
Mamlakatning pochta-logistika infratuzilmasini ifodalovchi UzPost va shahar yo‘lovchi transporti sohasida faoliyat yurituvchi TashBus pilot korxonalar sifatida tanlandi.
Bizning rolimiz
HPBS ikki davlat korxonasining issiqxona gazlari chiqindilarini kompleks baholadi, jumladan tashkiliy tuzilma va aktivlarni tahlil qilish, hisob chegaralarini belgilash, metodologiyani ishlab chiqish, ma’lumotlarni yig‘ish va validatsiya qilish, chiqindilarni hisoblash hamda uglerod izini kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar tayyorlash ishlarini bajardi.
Loyihaning uslubiy bazasi GHG Protocol va ISO 14064 tamoyillarini hisobga olgan holda shakllantirildi.
Hisob-kitob natijalaridan korxonalar amaliy boshqaruv vositasi sifatida — ustuvor chiqindi manbalarini aniqlash, energiya samaradorligi chora-tadbirlarini rejalashtirish, dekarbonizatsiya dasturlarini tayyorlash va iqlim hamda ESG ko‘rsatkichlarini keyinchalik korporativ boshqaruvga integratsiya qilish uchun foydalana olishiga alohida e’tibor qaratildi.
Xizmatlarimiz:
-
UzPost va TashBusning tashkiliy tuzilmasi, aktivlari va operatsion faoliyatini tahlil qilish;
-
chiqindilarni hisobga olishning tashkiliy va operatsion chegaralarini belgilash;
-
issiqxona gazlarining korporativ inventarizatsiyasi metodologiyasini ishlab chiqish;
-
Scope 1, Scope 2 va tegishli Scope 3 chiqindi manbalarini aniqlash;
-
dastlabki ma’lumotlarni yig‘ish uchun shakl va vositalarni ishlab chiqish;
-
korxonalar ma’lumotlarini yig‘ish, tekshirish va validatsiya qilish;
-
issiqxona gazlarining bevosita va bilvosita chiqindilarini hisoblash;
-
GHG inventarizatsiyasi natijalarini tizimlashtirish;
-
eng muhim chiqindi manbalari va iqlimga ta’sir sohalarini aniqlash;
-
ko‘rsatkichlarni qiyosiy tahlil qilish va benchmark o‘tkazish;
-
chiqindilarni kamaytirish salohiyatini baholash;
-
dekarbonizatsiya bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish;
-
energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish;
-
uskunalar, transport va infratuzilmani modernizatsiya qilishning mumkin bo‘lgan yo‘nalishlarini aniqlash;
-
iqlim va ESG ko‘rsatkichlarini korporativ boshqaruv jarayonlariga integratsiya qilish bo‘yicha tavsiyalar tayyorlash;
-
har bir korxona uchun yakuniy hisobotlar tayyorlash;
-
natijalarni rahbariyat va manfaatdor tomonlarga taqdim etish;
-
issiqxona gazlari chiqindilarini hisobga olish va boshqarish masalalari bo‘yicha ishchi hamda o‘quv sessiyalarini o‘tkazish.
Uglerod izini baholash ko‘lami
Loyiha chiqindilarni korporativ hisobga olish va boshqarishning bir necha darajasini qamrab oldi:
-
Scope 1 — korxonalar nazoratidagi manbalardan chiqadigan bevosita chiqindilar;
-
Scope 2 — xarid qilingan elektr energiyasi va boshqa energiya turlarini iste’mol qilish bilan bog‘liq bilvosita chiqindilar;
-
Scope 3 — qiymat zanjiridagi tegishli bilvosita chiqindilar;
-
GHG Accounting — chiqindilarni hisoblash va hisobga olish korporativ tizimini shakllantirish;
-
Emission Hotspots — asosiy manbalar va uglerod sig‘imi eng yuqori jarayonlarni aniqlash;
-
Energy Efficiency — energiya va resurslar iste’molini kamaytirish chora-tadbirlarini belgilash;
-
Decarbonization — uglerod izini kamaytirish bo‘yicha amaliy choralarni shakllantirish;
-
ESG Integration — iqlim ko‘rsatkichlaridan keyingi korporativ rejalashtirish va hisobotlarda foydalanish.
Natija
Loyiha natijasida UzPost va TashBus uchun metodologiya, hisob chegaralari, dastlabki ma’lumotlar, Scope 1, Scope 2 va tegishli Scope 3 toifalari hisob-kitoblarini o‘z ichiga olgan uglerod izini baholashning asosiy korporativ tizimi shakllantirildi.
Har bir korxona uchun asosiy chiqindi manbalari aniqlandi va ularni kamaytirish, energiya samaradorligini oshirish hamda iqlimni boshqarish tizimini yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar tayyorlandi.
Loyiha natijalari korxonalar rahbariyati va manfaatdor tomonlarga taqdim etildi hamda ulardan keyingi chiqindilar monitoringi, iqlim maqsadlarini belgilash va uzoqroq muddatli dekarbonizatsiya dasturlarini ishlab chiqish uchun asos sifatida foydalanish mumkin.
Loyihaning ahamiyati
O‘zbekiston davlat korxonalari uchun chiqindilarni ishonchli hisobga olish tizimini shakllantirish alohida ekologik chora-tadbirlardan uglerodni tizimli boshqarishga o‘tishning birinchi bosqichidir.
Expertise France loyihasi issiqxona gazlarini hisobga olishning xalqaro metodologiyalarini O‘zbekiston transport va infratuzilma sektori korxonalarining real aktivlar tuzilmasi va operatsion faoliyatiga qanday moslashtirish mumkinligini ko‘rsatdi.
UzPost va TashBus misolida ma’lumotlarni yig‘ish va uglerod izini hisoblashdan chiqindilarni kamaytirish uchun investitsiya hamda texnologik imkoniyatlarni aniqlashga o‘tishning amaliy modeli yaratildi.
HPBS uchun ushbu loyiha kompaniyaning GHG Accounting, Scope 1–3, dekarbonizatsiya, energiya samaradorligi va ESG sohalaridagi ekspertligini, shuningdek O‘zbekistonning yirik davlat korxonalari uchun xalqaro texnik ko‘mak loyihalarini amalga oshirish tajribasini tasdiqlaydi.
