Yashil moliyalashtirish: konsepsiyadan real investitsiyalargacha

Yashil moliyalashtirish — barqaror rivojlanishga, atrof-muhitga ta’sirni kamaytirishga, biologik xilma-xillikni saqlashga va iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishga ko‘maklashadigan loyihalar hamda texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan investitsiyalar va moliyaviy vositalardir. Bunday moliyalashtirish qayta tiklanuvchi energetika, energiya samaradorligini oshirish, toza transport vositalari, tabiiy resurslarni barqaror boshqarish va ekologik barqarorlik bilan bog‘liq boshqa tarmoqlardagi loyihalarga yo‘naltirilishi mumkin. Bunday loyihalarni yashil loyihalar deb atash mumkin.

Yashil moliyalashtirish vositalari

Yashil moliyalashtirish vositalari quyidagilar bo‘lishi mumkin:

• Yashil obligatsiyalar — chiqarilishidan olingan mablag‘lar yashil loyihalarni moliyalashtirish yoki qayta moliyalashtirishga yo‘naltiriladigan obligatsiyalar.

• Yashil kreditlar — ekologiya va iqlimga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan loyihalarga beriladigan kreditlar.

• Yashil grantlar va subsidiyalar — barqaror rivojlanish loyihalarini qo‘llab-quvvatlash uchun ajratiladigan, odatda qaytarilishi talab qilinmaydigan mablag‘lar.

• Yashil investitsiya fondlari — ekologik barqaror kompaniyalar va loyihalarga investitsiya kiritishga ixtisoslashgan fondlar.

• Uglerod sertifikatlari, kreditlari va kvotalari — kompaniyalarga issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytiradigan yoki issiqxona gazlari yutilishini oshiradigan loyihalarni moliyalashtirish imkonini beruvchi mexanizmlar. Bu, masalan, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish loyihalarini rag‘batlantirish uchun foydalaniladigan uglerod sertifikatlarini chiqarish orqali moliyalashtirish turidir. Ular kompaniyalar yoki mamlakatlarga issiqxona gazlari chiqindilarini samarali kamaytiradigan loyihalarni moliyalashtirish imkonini beradi. Ushbu uglerod kreditlari milliy yoki xalqaro uglerod bozorlarida sotilishi mumkin; o‘z kuchi bilan chiqindilarni kamaytirish maqsadlariga erisha olmaydigan kompaniyalar o‘z chiqindilarini kompensatsiya qilish uchun uglerod kreditlarini xarid qilishi mumkin. Shu tariqa, uglerod kreditlari iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishga hissa qo‘shadigan loyihalarni moliyalashtirishni rag‘batlantiradi.

• Aktivlarni sekyuritizatsiya qilish — yashil aktivlarni, masalan, elektromobil kreditlarini qimmatli qog‘ozlarga birlashtirish.

Loyihalarni yashil yoki barqaror loyihalar toifasiga kiritish mezonlari.

Loyihalarni ekologik yoki barqaror toifaga kiritish mezonlari xalqaro tashkilotlar, tartibga soluvchi organlar, tarmoq birlashmalari va reyting agentliklari tomonidan shakllantiriladi. Quyida loyihalarning barqarorligini aniqlash metodologiyalarining asosiy misollari keltirilgan:

Xalqaro standartlar

EU Taxonomy (YI taksonomiyasi)
Yevropa Ittifoqi tomonidan yashil transformatsiya maqsadlariga mos iqtisodiy faoliyatni tasniflash uchun ishlab chiqilgan.

Mezonlar:

• 6 ta ekologik maqsadga hissa qo‘shish, masalan, iqlim o‘zgarishini yumshatish va sirkulyar iqtisodiyotga o‘tish.

• Boshqa maqsadlarga sezilarli zarar yetkazmaslik (Do No Significant Harm).

• Minimal ijtimoiy kafolatlarga, masalan, mehnat huquqlariga rioya qilish.

Misol: Shamol elektr stansiyasi loyihasi ko‘mir energetikasiga nisbatan CO₂ chiqindilarini ≥ 90% ga kamaytirishi kerak.

ICMA Green Bond Principles (GBP)
Yashil obligatsiya emitentlari uchun ixtiyoriy tamoyillar.

Mezonlar:

• Mablag‘lardan maqsadli foydalanish, masalan, qayta tiklanuvchi energiya va energiya samaradorligi.

• Hisobotning shaffofligi, jumladan ta’sir to‘g‘risidagi yillik hisobotlar.

• Mustaqil verifikatsiya, ya’ni uchinchi tomon auditi.

Climate Bonds Standard (CBI)
Iqlim obligatsiyalarini sertifikatlash uchun Climate Bonds Initiative standarti.

Mezonlar:

• Tarmoq talablariga muvofiqlik, masalan, quyosh energetikasi uchun 10 yil ichida uglerod izini 50% ga kamaytirish.

• Loyihaning majburiy verifikatsiyasi.

Hududiy va milliy tizimlar

Xitoy: Green Bond Endorsed Projects Catalogue
XXR tartibga soluvchi organlari tasdiqlagan yashil loyihalar milliy katalogi.

Mezonlar:

• 6 ta yo‘nalish: toza energiya, ekologik transport va chiqindilarni boshqarish.

• 2021-yildan ko‘mir energetikasini moliyalashtirish taqiqlangan.

AQSh: SEC Climate Disclosure Rules
Ommaviy kompaniyalar uchun iqlim xatarlarini oshkor qilish qoidalari.

Mezonlar:

• Loyihaning iqlimga ta’sirini baholash.

• Scope 1, 2 va 3 chiqindilari bo‘yicha hisobot.

• Rossiya: Iqtisodiy rivojlanish vazirligi huzuridagi yashil loyihalar taksonomiyasi.

Rossiya Iqtisodiy rivojlanish vazirligining 2021-yil 21-sentabrdagi 585-son buyrug‘i loyihalarni yashil toifaga kiritish mezonlarini, masalan, chiqindilarni kamaytirish, energiya samaradorligi va chiqindilarni qayta ishlash mezonlarini tasdiqlaydi.

2022-yil 14-dekabrdagi 1581-son buyruq qishloq xo‘jaligi va sanoat loyihalari uchun qo‘shimcha mezonlarni joriy etadi. U suvdan foydalanish va biologik xilma-xillikni saqlash loyihalariga qo‘yiladigan talablarni aniqlashtiradi. Yashil loyihalarni akkreditatsiyadan o‘tgan tashkilotlar orqali verifikatsiya qilish tartibini belgilaydi.

Mezonlar:

• Chiqindilarni kamaytirish, energiya samaradorligi va biologik xilma-xillikni saqlash.

• Qishloq xo‘jaligi misoli: Tomchilatib sug‘orish loyihalari suv iste’molini 30% ga kamaytirishi kerak.

Sanoat misoli: Ishlab chiqarish chiqindilarini utilizatsiya qilish talabi, kamida 85%.

Tarmoq tashabbuslari

Science Based Targets initiative (SBTi)
Kompaniyalar uchun Parij kelishuviga muvofiq maqsadlarni belgilash metodologiyasi.

Mezonlar:

• Isishni 1.5°C bilan cheklash uchun chiqindilarni har yili 4.2% ga kamaytirish.

Global Reporting Initiative (GRI)
Tashkilotlar uchun barqaror rivojlanish hisoboti standartlari.

Mezonlar:

• Suvdan foydalanish, chiqindilar va xodimlar huquqlariga oid ma’lumotlarni oshkor qilish.

Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD)
Iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq moliyaviy xatarlar haqidagi ma’lumotlarni oshkor qilish bo‘yicha tavsiyalar.

Mezonlar:

• Senariy tahlili, masalan, harorat 2°C ga ko‘tarilganda loyiha qanday ta’sirga uchrashi.

Yashil qurilish obyektlarini sertifikatlash

Ekologik izni kamaytirish va energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan bino va infratuzilmani sertifikatlash tizimlari:

LEED (Leadership in Energy and Environmental Design). Ishlab chiquvchi: U.S. Green Building Council (AQSh).

Mezonlar:

• Energiya samaradorligi, jumladan energiya iste’molini 20–30% ga kamaytirish.

• Uglerod izi past materiallardan foydalanish.

• Suvni tejash, masalan, yomg‘ir suvini yig‘ish tizimlari.

Rossiyada binolarni ixtiyoriy baholash va sertifikatlashning “Klever” tizimi mavjud: clevercert.ru. Tizim Milliy DXSh markazi va Qurilish hamda ko‘chmas mulkni ekspluatatsiya qilish sohasidagi barqaror rivojlanish markazi tomonidan yirik developerlar, ko‘chmas mulk egalari va ekspertlar hamjamiyati bilan birgalikda, VEB.RF ko‘magida ishlab chiqilgan . Tizim operatori “DXSh-Institut” MChJ.

Reyting agentliklari va ESG ko‘rsatkichlari

Sustainalytics, MSCI ESG Ratings
Loyihalarni ESG (Environmental, Social, Governance) shkalasi bo‘yicha baholaydi.

Mezonlar:

• Yashil loyihalar uchun: uglerod neytralligi, qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanish va chiqindilarni minimallashtirish.

CDP (Carbon Disclosure Project)
Ekologik ma’lumotlarni oshkor qilish global tizimi.

Mezonlar:

• Iqlim xatarlari bo‘yicha hisobotning shaffoflik darajasi.

2.5 Moliya institutlari va taraqqiyot banklari

Jahon banki: Green Bond Framework

Mezonlar:

• Loyihalar BMT BRMlari va Parij kelishuviga muvofiq bo‘lishi kerak.

YTTB: Green Economy Transition (GET)

Mezonlar:

• Loyihani amalga oshirish muddati davomida CO₂ chiqindilarini 25% ga kamaytirish.

Yashil moliyalashtirishni olish bosqichlari

Yashil moliyalashtirishni olish bosqichlari ko‘rib chiqilayotgan muayyan vositaga qarab farqlanadi. Umuman olganda, har qanday loyihada quyidagi amalga oshirish bosqichlari kuzatiladi:

1. Loyihani yashil toifaga kiritish metodologiyasi va mezonlarini aniqlash:
   Loyiha tarmog‘i, joylashuvi, loyiha joylashgan mamlakatdagi me’yoriy tartibga solish va jalb qilingan manfaatdor tomonlarga qarab loyihani yashil toifaga kiritish metodologiyasini tanlash zarur.

2. Maqsadlarni belgilash va loyihani ishlab chiqish:
   Metodologiya aniqlangach, loyihaning aniq, o‘lchanadigan barqarorlik, iqlim yoki ekologik maqsadlari, masalan, chiqindilarni 20% ga kamaytirish maqsadi belgilanadi.

3. Loyihani barqarorlik mezonlariga muvofiq baholash va sertifikatlash:
   Keyin loyiha tanlangan metodologiya yoki standartga muvofiqligi yuzasidan kompleks tekshiriladi. Ushbu bosqich natijasida loyiha reytingi olinishi yoki loyiha, masalan, Climate Bonds Initiative metodologiyasi yoxud LEED, BREEAM, WELL yoki Klever yashil qurilish tizimi bo‘yicha sertifikatlanishi mumkin.

4. Yashil moliyalashtirish vositasini aniqlash:
   Loyihani barqarorlik mezonlariga muvofiq baholash bilan bir vaqtda obligatsiya, kredit yoki grant kabi moliyaviy vosita orqali mablag‘ jalb qilish shartlari o‘rganilishi mumkin.

5. Yashil moliyalashtirishni jalb qilish uchun ariza topshirish:
   Moliya tashkilotining moliyalashtirish talablariga rioya etilganini tasdiqlovchi hujjatlar to‘plami bank yoki boshqa kredit tashkilotiga taqdim etiladi. Hujjatlar to‘plami odatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

Umumiy moliyaviy hujjatlar (an’anaviy moliyalashtirish talablariga o‘xshash):

• Loyiha maqsadlari, muddatlari, budjeti va kutilayotgan daromadlilik tavsiflangan biznes-reja.

• Kompaniyaning moliyaviy hisoboti, jumladan oxirgi 3 yildagi balans hamda foyda va zarar to‘g‘risidagi hisobot.

• O‘zini oqlash hisob-kitobiga ega pul oqimi prognozi.

• Yuridik hujjatlar, jumladan ro‘yxatdan o‘tkazish guvohnomalari, litsenziyalar va aktivlarni ijaraga olish yoki ularga egalik qilish shartnomalari.

• Agar talab qilinsa, garov ta’minoti.

Loyihaning yashil maqomini tasdiqlovchi hujjatlar:

• Loyihaning Green Bond Principles, Climate Bonds Standard yoki EU Taxonomy kabi standartlarga muvofiqligi to‘g‘risida mustaqil auditor xulosasi (Second Party Opinion yoki Verification Report).

• Qurilish loyihalari uchun LEED, BREEAM yoki Klever sertifikatlari.

Grant va subsidiyalarga hujjat topshirishda odatda quyidagilar talab qilinadi:

• Dasturda, masalan, Green Climate Fund yoki milliy tashabbusda ishtirok etish uchun ariza.

• Davlat organlari yoki xalqaro tashkilotlarning qo‘llab-quvvatlash xatlari.

1. Baholash va ma’qullash:
   Keyin moliya tashkiloti loyihani ESG (Environmental, Social, Governance) mezonlariga muvofiqligi yuzasidan tahlil qiladi.

2. Mablag‘ olish:
   Eng uzoq kutilgan bosqich — mablag‘lardan maqsadli foydalanish sharti bilan moliyalashtirishning ajratilishi.

3. Hisobot:
   Ko‘p hollarda moliya tashkilotlari yashil loyihaning amalga oshirilishi monitoringi natijalarini, masalan, uglerod izi qisqarishining yillik miqdoriy ko‘rsatkichlarini muntazam taqdim etishni talab qiladi.

Bank vositalariga misollar

Ko‘plab xalqaro taraqqiyot banklari yashil moliyalashtirish vositalarini joriy etish orqali barqaror iqtisodiyot rivojini rag‘batlantiradigan keng dasturlar to‘plamiga ega. Masalan:

1. Yevropa investitsiya banki (YIB)

   • Vositalar: Yashil obligatsiyalar va yashil kreditlar.

   • Imtiyozlar: Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan loyihalar uchun past foizli kreditlar.

2. Jahon banki

   • Vositalar: Yashil obligatsiyalar va rivojlanayotgan mamlakatlar uchun maxsus grantlar.

   • Imtiyozlar: Innovatsiyalar va texnologiyalar transferiga urg‘u bergan holda barqaror rivojlanish loyihalarini moliyalashtirish.

Jahon banki rivojlanayotgan mamlakatlarda yashil binolar qurilishini rag‘batlantirish bo‘yicha sa’y-harakatlarining bir qismi sifatida EDGE (Excellence in Design for Greater Efficiencies) sertifikatsiyasidan foydalanishni faol qo‘llab-quvvatlaydi va ilgari suradi. EDGE — Jahon banki guruhi tashkilotlaridan biri bo‘lgan Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) tomonidan binolarning energiya samaradorligi va ekologik barqarorligini tasdiqlash uchun ishlab chiqilgan sertifikatsiya tizimi.

1. Osiyo taraqqiyot banki (OTB)

   • Vositalar: Yashil kreditlar, grantlar va investitsiya fondlari.

   • Imtiyozlar: Osiyo-Tinch okeani mintaqasida issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish va iqlim o‘zgarishiga moslashishga qaratilgan loyihalarni qo‘llab-quvvatlash.

2. Germaniyaning KfW taraqqiyot banki

   • Vositalar: Yashil obligatsiyalar, yashil kreditlar va ekologik loyihalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar.

   • Imtiyozlar: Barqaror rivojlanish loyihalari uchun past foiz stavkalari va uzoq muddatli moliyalashtirish.

Ushbu banklar va dunyodagi boshqa moliya institutlari yashil moliyalashtirishda faol ishtirok etib, ekologik barqaror tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash uchun zarur resurslarni taqdim etmoqda.

Rossiya, O‘zbekiston va Niderlandiyada mamlakat darajasida yashil moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlash

Mamlakatlarda davlat tashabbuslari darajasida barqaror rivojlanish bilan bog‘liq loyihalarni rag‘batlantirish uchun foydalaniladigan turli yashil moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlash vositalari mavjud.

Rossiya misollari

1. Davlat subsidiyalari va grantlari:

Rossiya hukumati turli federal va hududiy dasturlar orqali energiya samaradorligini oshirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishga qaratilgan loyihalarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlaydi.

Federal va hududiy budjetlar ushbu dasturlarni amalga oshirish uchun mablag‘ ajratadi. Bu loyihalarni bevosita moliyalashtirish, xususiy investitsiyalarni jalb qilish uchun davlat kafolatlarini taqdim etish hamda maxsus ekologik va energetika fondlari orqali moliyalashtirishni o‘z ichiga olishi mumkin.

Bunday dasturlarga misollar:

• “Energiyani tejash” federal dasturi. Ushbu dastur iqtisodiyotning turli tarmoqlarida, jumladan sanoat, uy-joy kommunal xo‘jaligi, transport va davlat muassasalarida energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan qator choralarni o‘z ichiga oladi. Asosiy maqsad energiya iste’molini kamaytirish va undan foydalanish samaradorligini oshirishdir.

• Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish dasturi. Ushbu dastur doirasida Rossiya hukumati quyosh, shamol, gidroenergiya va bioenergetika kabi qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni rag‘batlantiradi. Dastur qayta tiklanuvchi manbalardan foydalanadigan loyihalar uchun soliq imtiyozlari, grantlar va subsidiyalar kabi qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini o‘z ichiga oladi.

• “Energetikani rivojlantirish” davlat dasturi. Ushbu dastur energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish va rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli tadbirlarni, jumladan energiya samaradorligini hamda mamlakat umumiy energetika tizimidagi qayta tiklanuvchi manbalar ulushini oshirish uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etishni qamrab oladi.

• “Ekologiya” milliy loyihasi. Ushbu milliy loyihaning asosiy yo‘nalishi atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘lsa-da, u energiya samaradorligi va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishga oid tarkibiy qismlarni ham o‘z ichiga oladi. Loyiha ekologik vaziyatni yaxshilash, jumladan toza texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha tadbirlarni moliyalashtirishni nazarda tutadi.

1. Yashil obligatsiyalar:

So‘nggi yillarda Rossiyada kompaniyalarga barqaror loyihalarni moliyalashtirish uchun kapital jalb qilish imkonini beruvchi yashil obligatsiyalar chiqarishga qiziqish ortmoqda. Moskva birjasi (MOEX) saytida yashil obligatsiyalar va boshqa moliyaviy vositalar haqida ma’lumot topish mumkin.

1. Soliq imtiyozlari:

Energiya samarador texnologiyalar va qayta tiklanuvchi energiya manbalariga investitsiyalarni rag‘batlantirish uchun soliq imtiyozlari nazarda tutilgan. Masalan, yangi loyihalar uchun soliq ta’tillari, energiya samarador loyihalarni amalga oshirayotgan kompaniyalar uchun foyda solig‘ini kamaytirish, qayta tiklanuvchi manbalardan energiya ishlab chiqarishda foydalaniladigan uskunalarni QQSdan ozod qilish.

O‘zbekiston misollari

1. Davlat qo‘llab-quvvatlash dasturlari:

O‘zbekiston yashil moliyalashtirishni qo‘llab-quvvatlash dasturlarini, jumladan agrar sektor, energetika va suv ta’minoti uchun subsidiyalar va imtiyozli kreditlarni faol rivojlantirmoqda.

Qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirish dasturi (O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori). Dastur quyidagi vositalarni nazarda tutadi:

• Quyosh va shamol elektr stansiyalari uchun yashil tarif, 10 yilgacha.

• Qayta tiklanuvchi energiyani qo‘llab-quvvatlash fondi orqali xususiy investorlar uchun imtiyozli kreditlar.

Loyiha misollari:

• “Nurobod-1” quyosh elektr stansiyasi (100 MW, Samarqand viloyati).

• “Zarafshon” shamol parki (500 MW, Navoiy viloyati).

Uy-joy kommunal xo‘jaligida energiya samaradorligi dasturi.

Dastur quyidagi choralarni o‘z ichiga oladi:

• Issiqlik tarmoqlarini rekonstruksiya qilish va yo‘qotishlarni 40% ga kamaytirish.

• 500 ming xonadonda aqlli hisoblagichlar o‘rnatish.

Moliyalashtirish Davlat energiyani tejash fondining grantlarini nazarda tutadi.

Loyiha misoli: Nukus shahridagi isitish tizimini modernizatsiya qilish, CO₂ chiqindilarini yiliga 15 ming tonnaga kamaytirish.

1. Xalqaro hamkorlik:

O‘zbekiston ekologik loyihalarni amalga oshirish uchun moliyalashtirish va texnik yordam olish maqsadida Osiyo taraqqiyot banki hamda Jahon banki kabi xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik qiladi.

• YTTB: 2025-yilgacha qayta tiklanuvchi energiya va energiya samaradorligi uchun €500 mln moliyalashtirish. Loyiha misollari: Navoiy va Samarqanddagi quyosh elektr stansiyalarini moliyalashtirish https://www.ebrd.com/uzbekistan.html

• Osiyo taraqqiyot banki (ADB): Qayta tiklanuvchi energiya uchun $500 mln kredit https:// www.adb.org/where-we-work/uzbekistan

• BMT Taraqqiyot dasturi: Iqlim o‘zgarishiga moslashish loyihalarini qo‘llab-quvvatlash https://www.undp.org/uz/uzbekistan

1. Yashil obligatsiyalar bozorini rivojlantirish:

Mamlakat barqaror loyihalarga investitsiyalarni jalb qilish uchun yashil obligatsiyalar bozori imkoniyatlarini o‘rganishni boshladi.

O‘zbekiston harakatlariga misol sifatida 2024-yilda birinchi suveren yashil obligatsiyalarning ICMA (International Capital Market Association) xalqaro standartlariga muvofiq chiqarilishini keltirish mumkin. Jalb qilingan mablag‘lar quyidagi sohalardagi loyihalarni moliyalashtirishni nazarda tutadi:

• Qayta tiklanuvchi energetika, jumladan quyosh va shamol elektr stansiyalari.

• Energiya samaradorligi, jumladan uy-joy kommunal xo‘jaligi va sanoatni modernizatsiya qilish.

• Barqaror transport, jumladan elektrobuslar va temir yo‘llar.

• Suv xo‘jaligi, jumladan tomchilatib sug‘orishni joriy etish

Chiqarilish Green Bond Principles — mablag‘lardan foydalanish shaffofligi va loyihalarning ekologik samaradorligini ta’minlaydigan xalqaro qoidalarga muvofiq bo‘lishi kerak. https://uzdaily.uz/ru/

Niderlandiya misollari

Niderlandiya rivojlanishi ham Yevropa direktivalari, ham mamlakatning barqaror rivojlanish sohasidagi ichki maqsadlari bilan rag‘batlantiriladigan ko‘plab dasturlarda ishtirok etadi.

1. EU Taxonomy va Green Deal

YI taksonomiyasi YIning barqaror moliyalashtirish tizimidagi tayanch nuqta va bozor shaffofligining muhim vositasidir. U moliyalashtirishni Yevropa yashil kelishuvi maqsadlariga mos iqtisodiy faoliyat turlariga yo‘naltirishga yordam beradi.

Barcha loyihalar EU Taxonomy mezonlariga muvofiq bo‘lishi kerak https://finance.ec.europa.eu/sustainable-finance/tools-and-standards/eu-taxonomy-sustainable-activities_en

1. Davlat kafolatlari va subsidiyalari

SDE++ dasturi https://english.rvo.nl/subsidies-financiering/sde

Barqaror energiya ishlab chiqarishni va iqlimga o‘tishni rag‘batlantirish dasturi qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqaradigan yoki CO2 chiqindilarini katta miqyosda kamaytiradigan kompaniyalar va notijorat tashkilotlarga subsidiyalar beradi

Green Projects Fund dasturi Cleantech startaplarini moliyalashtirish https://www.rvo.nl

1. Yashil obligatsiyalar

Davlat chiqarilishlari: Niderlandiya ilk suveren yashil obligatsiyalarini 2019-yilda chiqardi https://www.dutchstate.nl

1. Kombinatsiyalangan yechimlar

Niderlandiyada Smart Energy Grids dasturi https://topsectorenergie.nl/en/ energetik o‘tishni tezlashtirish uchun biznes, ilm-fan va hukumatni birlashtiradigan Topsector Energie tashabbusi doirasida amalga oshiriladi.

Dastur davlat grantlari (MOOI-SES dasturi — Mission-driven Research, Development and Innovation Subsidy) va qo‘shma investitsiyalarni ham o‘z ichiga oladi; xususiy sektorning birgalikdagi moliyalashtirishi loyiha budjetining kamida 30% ini tashkil etadi.

Dastur mezonlariga muvofiq bo‘lish muhim : innovatsionlik, ko‘lamlashtirish imkoniyati va CO₂ neytralligiga hissa.

Xulosalar

Yashil moliyalashtirish barqaror rivojlanish va resurs samaradorligiga, atrof-muhitga ta’sirni kamaytirishga hamda iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishga qaratilgan loyihalarni qo‘llab-quvvatlashning asosiy vositasiga aylanmoqda. Global muammolar sababli biznes transformatsiyasi sharoitida ushbu vosita tobora ommalashib, unga talab ortmoqda .

Turli mamlakatlardagi yetakchi xalqaro banklar va davlat dasturlari tajribasi yashil moliyaviy vositalarning muvaffaqiyatli qo‘llanilayotganini ko‘rsatadi. Ushbu misollar yashil moliyalashtirish yanada barqaror iqtisodiyotga o‘tishni rag‘batlantirish va iqlimga salbiy ta’sirni kamaytirishning samarali vositasi ekanini tasdiqlaydi.

Yashil loyihalar investorlar va biznes egalari uchun ko‘proq ko‘zga tashlanadigan va qiziqarli bo‘lib bormoqda. Buning asosiy sabablari:

Energiya samarador texnologiyalarga investitsiyalar loyihalarni sifatli ishlab chiqishni yaxshilaydi va obyektlarni saqlash hamda ekspluatatsiya qilish xarajatlarini kamaytiradi, .

Ekologik mas’uliyat mijozlar va hamkorlar ishonchini oshiradi, bu sodiqlik va loyihaning jozibadorligi o‘sishiga yordam beradi,

Davlat ko‘magi va maxsus moliyaviy vositalar loyiha qiymatini kamaytirish imkonini beradi, .

Sertifikatsiya va ekologik yo‘nalish ko‘chmas mulkning bozor qiymatini oshiradi.

Ko‘proq bilishni istaysizmi? Biz bilan bog‘laning, mutaxassislarimiz barqaror va resurs tejamkor loyihani yaratish strategiyasini tayyorlash hamda amalga oshirishga va yashil moliyalashtirishni jalb qilish imkoniyatlarini tushunishga yordam beradi.