IFRS S1/S2 hisoboti

Barqaror rivojlanish va iqlim xatarlari bo‘yicha hisobotni IFRS S1 va IFRS S2 xalqaro standartlariga muvofiq tayyorlash

HPBS kompaniyalar va moliyaviy tashkilotlarga IFRS S1 “Barqaror rivojlanish bilan bog‘liq moliyaviy axborotni oshkor qilish bo‘yicha umumiy talablar” va IFRS S2 “Iqlim bilan bog‘liq axborotni oshkor qilish” standartlariga muvofiq hisobot tayyorlashga yordam beradi.

Ish faqat hisobotning o‘zini tayyorlashni emas, balki ma’lumotlar tizimini yaratish, issiqxona gazlari emissiyalarini hisoblash, iqlim xatarlari va imkoniyatlarini baholash, ularning moliyaviy ta’sirini tahlil qilish, iqlim maqsadlarini ishlab chiqish hamda iqlim omillarini korporativ boshqaruv va risk-menejmentga integratsiya qilishni ham o‘z ichiga oladi.

IFRS S1 va IFRS S2 nima

IFRS S1 kompaniyaning moliyaviy holatiga, faoliyat natijalariga, pul oqimlariga va moliyalashtirishdan foydalanish imkoniyatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan barqaror rivojlanish sohasidagi xatarlar va imkoniyatlar to‘g‘risidagi axborotni oshkor qilish bo‘yicha umumiy talablarni belgilaydi.

IFRS S2 iqlim bilan bog‘liq axborotni oshkor qilish bo‘yicha talablarni belgilaydi, jumladan:
• iqlim masalalari bo‘yicha korporativ boshqaruv;
• iqlim xatarlari va imkoniyatlari;
• iqlim omillarining strategiya va biznes modeliga ta’siri;
• jismoniy va o‘tish davri iqlim xatarlari;
• kompaniyaning iqlimga chidamliligi;
• iqlim xatarlarini boshqarish jarayonlari;
• issiqxona gazlari emissiyalari Scope 1, Scope 2 va zarur bo‘lganda Scope 3;
• iqlim ko‘rsatkichlari va maqsadlari.

Banklar va boshqa moliyaviy tashkilotlar uchun moliyalashtiriladigan emissiyalarni — Scope 3, 15-toifani, jumladan PCAF metodologiyasidan foydalangan holda hisoblash alohida ahamiyatga ega.

IFRS S1/S2 hisoboti kimlarga kerak

Xizmat quyidagilar uchun mos:
• banklar va moliyaviy tashkilotlar;
• yirik sanoat korxonalari;
• xalqaro moliyalashtirishni jalb qiluvchi kompaniyalar;
• xalqaro moliya institutlari va investorlar bilan ishlaydigan kompaniyalar;
• ESG va iqlim bo‘yicha oshkor etiladigan ma’lumotlarni tizimlashtirishi kerak bo‘lgan kompaniyalar;
• investorlar, kreditorlar va xalqaro hamkorlarning iqlim hisoboti sohasidagi talablariga tayyorlanayotgan tashkilotlar.

Ish tarkibiga nimalar kiradi

1. Diagnostika va Gap-tahlil

Biz kompaniyaning mavjud hujjatlari, jarayonlari va ma’lumotlarini tahlil qilamiz hamda ularni IFRS S1 va IFRS S2 talablariga solishtiramiz.
Quyidagilar aniqlanadi: hisobot chegaralari; hisobot davri; hisobotga kiradigan kompaniyalar va bo‘linmalar ro‘yxati; boshlang‘ich ESG va iqlim ma’lumotlarining mavjudligi; IFRS S1/S2 talablariga nisbatan mavjud bo‘shliqlar; hisobotning asosiy foydalanuvchilari; qo‘llaniladigan milliy va xalqaro talablar.

Natija: diagnostika hisoboti va zarur ma’lumotlar hamda mas’ul shaxslar reyestri.

2. Muhimlikni baholash

Investorlar, kreditorlar va moliyaviy hisobotning boshqa foydalanuvchilari qarorlariga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan barqaror rivojlanish va iqlim xatarlari hamda imkoniyatlari baholanadi.
Zarur bo‘lganda, SASB tarmoq mavzulari va ko‘rsatkichlarining qo‘llanilishi tahlil qilinadi.
Hisobotning birinchi yili uchun IFRS S1/S2 o‘tish davri qoidalarini qo‘llash, dastlabki oshkor etishlarni iqlim masalalariga qaratish imkoniyati ko‘rib chiqilishi mumkin.

Natija: muhimlik matritsasi va muhim mavzularning asoslanishi.

3. Uglerod izini hisoblash

HPBS GHG Protocol’ga muvofiq korporativ issiqxona gazlari emissiyalarini hisoblaydi.
Hisob-kitob quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
Scope 1: statsionar yoqilg‘i yoqish; korporativ transport; isitish; sovutgich moddalari sizib chiqishi; boshqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri emissiya manbalari.
Scope 2: sotib olingan elektr energiyasi; issiqlik va boshqa sotib olingan energiya turlari; zarur ma’lumotlar mavjud bo‘lsa, location-based va market-based hisoblash.
Scope 3: qiymat yaratish zanjiridagi bilvosita emissiyalar; muhim toifalarni aniqlash.
Moliyaviy tashkilotlar uchun — PCAF metodologiyasi bo‘yicha Scope 3, 15-toifa moliyalashtiriladigan emissiyalar. Har bir manba bo‘yicha boshlang‘ich ma’lumotlar, emissiya koeffitsiyentlari, hisoblash metodologiyasi va ma’lumotlar sifati qayd etiladi.

Natija: uglerod izini hisoblash, Excel modeli va IFRS S2 hisobotining “Metrikalar” bo‘limi.

4. Iqlim xatarlari va imkoniyatlarini baholash

Biz quyidagilar reyestrini shakllantiramiz: jismoniy iqlim xatarlari; o‘tish davri xatarlari; iqlim imkoniyatlari. Ularning aktivlar, operatsiyalar, mijozlar, ta’minot zanjirlari va tashkilotning moliyaviy ko‘rsatkichlariga potensial ta’siri tahlil qilinadi. Banklar uchun iqlim xatarlarining iqtisodiyot tarmoqlari, hududlar va kredit portfeli bo‘yicha taqsimlanishi ham qo‘shimcha ravishda baholanishi mumkin.

Natija: hisobotning “Strategiya” va “Iqlimga chidamlilik” bo‘limlari.

5. Iqlim ssenariylari tahlili

Kompaniya strategiyasining barqarorligini baholash uchun turli vaqt ufqlaridagi iqlim ssenariylari ko‘rib chiqiladi.
Quyidagi ssenariylardan foydalanish mumkin: kam emissiyali rivojlanish; yuqori emissiyali rivojlanish; Net Zero 2050; Delayed Transition; Current Policies. Ssenariy ma’lumotlari manbasi sifatida IPCC AR6 va NGFS ishlatilishi mumkin. Tahlil qisqa muddatli, o‘rta muddatli va uzoq muddatli ufqlarda amalga oshiriladi.

Natija: iqlim ssenariylari, asosiy farazlar va ularning kompaniya faoliyatiga potensial ta’siri tavsifi.

6. Iqlim xatarlarining moliyaviy ta’sirini baholash

Iqlim xatarlari kompaniyaning moliyaviy holatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan kanallar aniqlanadi.
Moliyaviy tashkilotlar uchun tahlil quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin: kredit zararlar; garov qiymatining o‘zgarishi; foiz va komissiya daromadlari; operatsion xarajatlar; moliyalashtirish qiymati va undan foydalanish imkoniyati; foyda va kapitalga ta’sir. Yetarli boshlang‘ich ma’lumotlar mavjud bo‘lsa, miqdoriy baholash o‘tkaziladi. Yuqori noaniqlik yoki ma’lumotlar yetishmasligi holatida qo‘llanilgan farazlar va cheklovlarni oshkor qilgan holda sifat jihatidan baholash amalga oshiriladi.

Natija: moliyaviy model yoki iqlim xatarlari ta’sir kanallari jadvali.

7. Iqlim xatarlarini risk-menejment tizimiga integratsiya qilish

Iqlim xatarlarini kompaniyaning mavjud risklarni boshqarish tizimiga kiritish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Ish quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin: iqlim xatarlari reyestri; baholash shkalalari; KRI — asosiy risk ko‘rsatkichlari; monitoring tartibi; risklarni eskalatsiya qilish tartibi; konsentratsiya limitlari; kredit va investitsiya siyosati bo‘yicha tavsiyalar.

Natija: “Risklarni boshqarish” bo‘limi va iqlim omillarini kompaniyaning amaldagi jarayonlariga integratsiya qilish bo‘yicha tavsiyalar.

8. Iqlim maqsadlarini ishlab chiqish

Emissiyalarni hisoblash va iqlim xatarlarini baholash natijalari asosida kompaniyaning iqlim maqsadlari shakllantiriladi.
Ular quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin: Scope 1 va Scope 2 ni qisqartirish bo‘yicha mutlaq maqsadlar; moliyalashtiriladigan emissiyalar bo‘yicha maqsadlar; uglerod intensivligini kamaytirish bo‘yicha maqsadlar; barqaror va iqlimiy moliyalashtirish bo‘yicha maqsadlar. Tadbirlar, mas’ul shaxslar, resurslar va taraqqiyot ko‘rsatkichlari bilan yo‘l xaritasi ishlab chiqiladi. Zarur bo‘lganda maqsadlar SBTi yondashuvlari bilan solishtirilishi mumkin.

9. Yakuniy IFRS S1/S2 hisobotini tayyorlash

HPBS yakuniy hisobotni rus yoki ingliz tilida tayyorlaydi.
Topshirishdan oldin sifat nazorati amalga oshiriladi: hisoblangan ko‘rsatkichlarni tekshirish; ma’lumotlarni birlamchi manbalar bilan solishtirish; oshkor etishlarni IFRS S1/S2 talablariga muvofiqligini tekshirish; metodologik farazlarni tekshirish; ikki bosqichli izoh va tuzatishlar.

Loyiha natijasi:
• yakuniy IFRS S1/S2 hisoboti;
• uglerod izini hisoblash;
• iqlim xatarlari va imkoniyatlari reyestri;
• ssenariy tahlili natijalari;
• moliyaviy ta’sirlarni baholash;
• iqlim ko‘rsatkichlari va maqsadlari;
• ishchi Excel modellari;
• boshlang‘ich ma’lumotlar va koeffitsiyentlar reyestri;
• metodologik yozuv.

Hisobot tayyorlashning ikki darajasi

Bazaviy hisobot
IFRS S1/S2 hisobotini birinchi marta tayyorlayotgan kompaniya uchun mos. Standartlarning qo‘llaniladigan o‘tish davri qoidalaridan foydalangan holda birinchi hisobot davri uchun zarur bo‘lgan asosiy oshkor etish hajmini o‘z ichiga oladi. Asosiy e’tibor — IFRS S2 va iqlim bo‘yicha oshkor etishlar, korporativ Scope 1 va Scope 2, iqlim xatarlari, boshqaruv, strategiya va maqsadlar.

Kengaytirilgan hisobot
Iqlim hisoboti bo‘yicha yanada yetuk tizimni darhol shakllantirish va keyingi hisobot davrlariga tayyorlanishni xohlaydigan kompaniyalar uchun mo‘ljallangan.
Qo‘shimcha ravishda quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
• to‘liq Scope 3;
• PCAF bo‘yicha moliyalashtiriladigan emissiyalar;
• SASB mavzularini kengaytirilgan baholash;
• beshta iqlim ssenariysi;
• moliyaviy oqibatlarni miqdoriy baholash;
• batafsil iqlim modeli;
• moliyalashtiriladigan emissiyalar bo‘yicha maqsadlar;
• barqaror moliyalashtirish bo‘yicha maqsadlar;
• iqlim maqsadlarini SBTi bilan solishtirish.

Metodologik asos

Loyiha mazmuniga qarab HPBS quyidagilardan foydalanadi:
• IFRS S1;
• IFRS S2;
• SASB tarmoq standartlari;
• GHG Protocol Corporate Standard;
• GHG Protocol Scope 2 Guidance;
• GHG Protocol Scope 3 Standard;
• PCAF Global GHG Accounting and Reporting Standard;
• IPCC;
• NGFS Climate Scenarios;
• Bazel qo‘mitasining iqlim bilan bog‘liq moliyaviy xatarlar bo‘yicha tavsiyalari;
• IFRS 9 — moliyaviy tashkilotlar uchun xatarlarning moliyaviy ta’sirini baholashda.

Kompaniyadan nima talab qilinadi

Hisobotni tayyorlash uchun buyurtmachi mas’ul xodimni tayinlaydi va zarur ma’lumotlarga kirishni ta’minlaydi.
Loyihaga qarab quyidagilar talab qilinishi mumkin: moliyaviy va boshqaruv hisoboti; tashkiliy tuzilma; energiya iste’moli to‘g‘risidagi ma’lumotlar; yoqilg‘i ma’lumotlari; transport to‘g‘risidagi ma’lumotlar; sovutgich moddalari bo‘yicha ma’lumotlar; aktivlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar; xaridlar va ta’minot zanjiri ma’lumotlari; korporativ siyosatlar va risklarni boshqarish tartib-taomillari.

Moliyaviy tashkilotlar uchun qo‘shimcha ravishda kredit yoki investitsiya portfeli bo‘yicha anonimlashtirilgan ma’lumotlar talab qilinishi mumkin: sektor, hudud, moliyalashtirish hajmi, muddat, ta’minot turi va iqlim hamda moliyalashtiriladigan emissiyalarni baholash uchun zarur bo‘lgan boshqa xususiyatlar.

Bajarish muddati

Kompleks loyihaning taxminiy muddati — 13–15 hafta. Ayrim bosqichlar parallel ravishda bajarilishi mumkin. Loyiha davomiyligi tashkilot hajmi, boshlang‘ich ma’lumotlar sifati, aktivlar yoki moliyaviy portfel tuzilmasi va tanlangan hisobot darajasiga bog‘liq.

Nega HPBS

HPBS bitta loyihada quyidagi yo‘nalishlardagi kompetensiyalarni birlashtiradi: IFRS Sustainability + ESG + GHG Accounting + PCAF + iqlim xatarlari + dekarbonizatsiya + raqamli MRV. Biz faqat matnli hisobot tayyorlash bilan cheklanmaymiz. Bizning vazifamiz — kompaniya keyingi hisobot davrlarida, iqlim xatarlarini boshqarishda, investorlar bilan ishlashda va barqaror moliyalashtirishni jalb qilishda foydalanishi mumkin bo‘lgan shaffof va takror ishlab chiqiladigan ma’lumotlar hamda hisob-kitoblar tizimini shakllantirish.

HPBS jamoasi bilan bog‘lanish: info@hpbs.uz, Telegram +998 (90) 930 65 66

Qo‘shimcha ma’lumot:

Loyiha: Uzpromstroybank (SQB) uchun GHG Protocol Scope 1, 2, 3 bo‘yicha hisobot
Loyiha: “O‘zbekneftgaz” AJ uchun iqlim strategiyasi, dekarbonizatsiya va iqlim xatarlarini boshqarish
Yangiliklar: O‘zbekiston IFRS SDS bo‘yicha ESG hisobotiga o‘tmoqda