Taisei texnologiya markazi: kelajakning LEED Platinum binosi va amaldagi sirkulyar arxitektura

Taisei texnologiya markazi — Yaponiyaning Yokohama shahrida joylashgan Taisei korporatsiyasining ilmiy-tadqiqot kampusi. Uning markaziy obyekti ZEB namoyish binosi — Taisei’s Urban ZEB bo‘lib, u LEED-NC Platinum sertifikatini, CASBEE tizimida eng yuqori S bahosini va 5 yulduzli BELS reytingini olgan ofis binosidir.

Bino jonli laboratoriya sifatida faoliyat yuritadi: unda Taisei kelajak shaharlarini shakllantiruvchi nol energiya iste’moliga ega bino texnologiyalari va resurslardan sirkulyar foydalanish strategiyalarini sinovdan o‘tkazadi.

Yokohama va Taiseining iqlim neytralligiga erishishdagi roli

Loyiha shaharning uzoq muddatli barqaror rivojlanish strategiyasiga chuqur integratsiya qilingan:

• Yokohama Smart City Project — yangi avlod energetika tizimlari va aqlli shahar infratuzilmasini joriy etish bo‘yicha yetakchi namoyish dasturi.

• Yokohama Smart Business Association — 2016-yildan beri Taisei shaharning kam uglerodli va sirkulyar iqtisodiyotga o‘tishini qo‘llab-quvvatlaydigan asosiy kompaniyalardan biri hisoblanadi.

ZEB binosi ushbu ekotizimning ajralmas qismi bo‘lib, zich shahar qurilishi sharoitida nol energiya balansi, foydalanuvchilar qulayligi va seysmik bardoshlilikni bir vaqtning o‘zida qanday ta’minlash mumkinligini namoyish etadi.

Taisei texnologiya markazi:

Taisei kampusining o‘zi mitti shahar sifatida faoliyat yuritadi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Binolar aerodinamikasi, konstruksiyalar, akustika, yong‘in xavfsizligi, yoritish va issiqlik qulayligi, geotexnika va poydevorlar, qirg‘oq va daryo jarayonlari, materiallar hamda ekologik tadqiqotlarga bag‘ishlangan laboratoriyalar.

• Human Space Lab (ZEB) — to‘liq hajmdagi namoyish ofis muhiti.

Markazda texnologik rejalashtirish, innovatsiyalar, intellektual mulk, shahar va infratuzilma muhandisligi, ishlab chiqarish muhandisligi hamda ilg‘or texnologiyalar bo‘linmalaridan taxminan 296 nafar mutaxassis ishlaydi.

ZEB binosi bu yerda yechimlar Yaponiya bo‘ylab real loyihalarda joriy etilishidan oldin sinovdan o‘tkaziladigan maydon sifatida xizmat qiladi.

Energiya samaradorligidan nol energiya iste’moligacha

Taiseining asosiy konsepsiyasi: “Kelajak binosi tabiiy energiyadan foydalanadi, yoritish va havoni konditsionerlashni avtomatik ravishda optimallashtiradi, energiya iste’molini nolga tushiradi va ayni paytda individual qulay makonlarni yaratib, odamlarni energiya bilan bog‘liq stressdan xalos etadi”.

Konseptual darajada Urban ZEB uchta asosiy tamoyilga tayanadi:

• Vibrant Office — diqqatni jamlash va unumdorlikni qo‘llab-quvvatlaydigan dinamik hamda qulay muhit.

• Zero Energy — yillik nol energiya balansiga erishish uchun energiya iste’molini maksimal darajada kamaytirishni joyning o‘zida energiya ishlab chiqarish bilan uyg‘unlashtirish.

• Greater Reassurance — xavfsizlik va biznes uzluksizligini ta’minlashga tayyorgarlik, jumladan seysmik bardoshlilik va zaxira elektr ta’minoti tizimlari.

Energiya balansi modeli ushbu yondashuvni yaqqol namoyish etadi:

• Oddiy ofis binosi 100% energiya iste’mol qiladi va uni mustaqil ravishda ishlab chiqarmaydi.

• ZEB tajriba binosi arxitektura va muhandislik yechimlari hisobiga energiya iste’molini taxminan 75% ga kamaytiradi, qolgan 25% esa joyning o‘zida energiya ishlab chiqarish bilan qoplanadi.

Natijada haqiqiy yillik balansga erishiladi: energiya ishlab chiqarish iste’molga teng, yakuniy energiya balansi esa nolni tashkil etadi.

Arxitektura va konstruktiv yechimlar

• Joylashuvi: Totsuka tumani, Yokohama, Kanagawa prefekturasi

• Maqsadi: ofis va laboratoriya xonalari

• Konfiguratsiyasi: seysmik izolyatsiya sathidan yuqorida uchta yer usti qavati va texnik ustqurma

• Konstruktiv tizim: yig‘ma elementlar qisman qo‘llangan temir-beton va seysmik izolyatsiyalangan poydevor

Interyer va fasad pardozlash materiallari, avvalo, chidamlilik, energiya samaradorligi va sirkulyar iqtisodiyot tamoyillari doirasida materiallarni qayta ishlatish imkoniyati hisobga olinib tanlangan.

Fasad elektr stansiyasi sifatida: organik yupqa qatlamli fotoelektr modullar

Urban ZEBning asosiy xususiyatlaridan biri — binoning tashqi to‘siq konstruksiyasiga bevosita integratsiya qilingan organik yupqa qatlamli fotoelektr modullarga ega fasaddir:

• Og‘irligi yengil va moslashuvchan bo‘lgani tufayli bunday modullardan osma fasad tizimlarida va mavjud binolarni modernizatsiya qilishda foydalanish mumkin.

• Modullar ikki vazifani bajaradi: binoning issiqlik qobig‘i tarkibiga kiradi va ayni paytda elektr energiyasi ishlab chiqaradi.

• Modullarning ranglari va naqshlari har bir binoning arxitektura konsepsiyasiga moslashtirilishi mumkin.

Tomga an’anaviy quyosh panellari ham o‘rnatilgan bo‘lib, ular joyning o‘zidagi energiya ishlab chiqarish tizimini to‘ldiradi va maydonda yopiq energiya ta’minoti siklini shakllantiradi.

Aqlli energiya tejovchi tizimlar

1. Yoritish: tabiiy yorug‘likdan organik elektroluminessent manbalargacha

Fon yoritilishi pasaytirilgan umumiy va lokal yoritish tizimi quyidagilarni birlashtiradi:

• tabiiy yorug‘likdan maksimal darajada foydalanish;

• rang harorati sozlanadigan yuqori samarali LED yoritgichlar;

• ish joylaridagi lokal organik elektroluminessent yoritgichlar;

• keraksiz yoritishni avtomatik o‘chiradigan mavjudlik sensorlari.

Yoritish strategiyasi tushunarli tamoyilga asoslangan: yumshoq fon yorug‘ligi aynan zarur joydagi yo‘naltirilgan shaxsiy yoritish bilan uyg‘unlashadi.

2. T-Light Cube: tabiiy yoritishni boshqarish

T-Light® Cube tizimi derazalar orqali kiradigan kunduzgi yorug‘likni aks ettiradi va shift geometriyasi yordamida uni xonalarning ichkarisiga chuqurroq yo‘naltiradi. Natijada:

• ish joylari yumshoq va bir tekis tarqalgan tabiiy yorug‘lik oladi;

• kunduzgi vaqtda sun’iy yoritishga bog‘liqlik sezilarli darajada kamayadi.

3. Iqlim nazorati: T-Radiant Slab va T-Personal Air II

Chiqindi issiqlikdan foydalanuvchi umumiy va shaxsiy konditsionerlash tizimi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• T-Radiant Slab — ichiga quvurlar o‘rnatilgan termoaktiv beton plita bo‘lib, ular orqali chiqariladigan havo issiqligini rekuperatsiya qilish hisobiga qisman isitiladigan yoki sovitiladigan suv aylanadi. Xona yelvizaksiz, nurli issiqlik almashinuvi orqali isitiladi yoki sovitiladi.

• T-Personal Air II — butun qavatda bir xil parametrlarni saqlash o‘rniga odamlarning mavjudligi va individual xohishlariga moslashadigan pol ostidan havo uzatishning shaxsiylashtirilgan tizimi.

4. T-Fresh Air: derazalar va ventilyatsiyani aqlli boshqarish

T-Fresh Air tizimi quyidagilarni birlashtiradi:

• shamol sharoiti, tashqi va ichki harorat hamda namlik haqidagi ma’lumotlar;

• odamlarning mavjudligi haqidagi axborot;

• kompyuter modellashtirish natijalari.

Ushbu ma’lumotlar asosida foydalanuvchilar derazalarni qachon ochish yoki yopish kerakligi haqida tavsiyalar oladi, ventilyatsiya va konditsionerlash tizimlari esa o‘z ishini avtomatik ravishda moslashtiradi.

Shu tariqa bino foydalanuvchilarga atrof-muhit ustidan nazorat tuyg‘usini yo‘qotmagan holda energiya samarador turmush tarzini olib borishni amalda o‘rgatadi.

Energiyani boshqarish: T-Green BEMS va ZEB Navi

Binoning energetik ko‘rsatkichlari T-Green BEMS tizimi yordamida nazorat qilinadi va boshqariladi. Ushbu tizim:

• quyosh panellari va yonilg‘i elementlari tomonidan ishlab chiqarilgan energiya hajmi hamda uning alohida yo‘nalishlar bo‘yicha iste’molini real vaqt rejimida ko‘rsatadi;

• ZEB Navi ekranlarida sutkalik, oylik va yillik energiya balansini vizuallashtiradi;

• muhandislarga tizimlar ishini optimallashtirish uchun ma’lumotlar, foydalanuvchilarga esa ularning xatti-harakati energiya iste’moliga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida tushunarli qayta aloqa beradi.

Seysmik izolyatsiya va biznes uzluksizligi

Bino ostiga qisqa yurishli seysmik izolyatsiya tizimi o‘rnatilgan:

• izolyatorlar bino konstruksiyasi ostidagi maxsus chuqurchaga joylashtirilgan;

• tizim yurishi optimallashtirilgan va taxminan 30 sm ni tashkil etadi, bu talab qilinadigan makonni kamaytiradi;

• kuchli zilzilalar paytida bino izolyatorlar ustida amalda “suzadi”, kuchsiz va o‘rtacha seysmik hodisalar vaqtida esa foydalanuvchilar qulayligi saqlanadi.

Bu hatto kuchli zilziladan keyin ham ofis faoliyatini davom ettirishi ehtimolini sezilarli darajada oshiradi.

Sirkulyar arxitektura: kiruvchi oqimlardan chiquvchi oqimlargacha

Tashrifning katta qismi resurslar sirkulyatsiyasiga bag‘ishlandi. Taisei binoni materiallarning kengaytirilgan hayot siklining bir qismi sifatida ko‘radi:

• In-flow — kiruvchi oqimlar: dengiz plastigi, qadoqlash materiallari, to‘qimachilik, yog‘och, tuproq va boshqa resurslar kabi kelib tushadigan materiallar. Asosiy vazifa materiallar xususiyatlarini hisobga olgan holda qo‘llanish sohalarini tanlash, bunda yengil, chidamli va qayta ishlanishi mumkin bo‘lgan yechimlarga ustuvorlik berishdir.

• Stock — materiallar zaxirasi: binoning o‘zi qaysi elementlar o‘rnatilgani, ular qanday usulda va qaysi materiallardan tayyorlangani haqidagi batafsil ma’lumotlarga ega “materiallar banki” sifatida ko‘riladi. Bu keyinchalik demontaj qilish va qayta foydalanish uchun asos yaratadi.

• Out-flow — chiquvchi oqimlar: binoni rekonstruksiya qilish yoki demontaj qilishda hosil bo‘ladigan materiallar. Tizim ularni utilizatsiyaga emas, imkon qadar qayta foydalanish va qayta ishlashga yo‘naltirish uchun loyihalashtirilgan.

Upcycle Cabin: sirkulyar arxitektura prototipi

Ushbu falsafani yaqqol namoyish etish uchun Taisei to‘liq ikkilamchi materiallardan tayyorlangan kichik mobil inshoot — Upcycle Cabin (UC)ni ishlab chiqdi.

1. Resurslarning yopiq sikliga ega jamiyat obrazi

Taisei kelajak sirkulyar jamiyati modelini taqdim etadi. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• jamoat resurs yig‘ish punktlari;

• yig‘ilgan materiallardan foydalangan holda mahalliy ishlab chiqarish;

• tuman darajasida resurslarni boshqarishning raqamli tizimlari;

• biologik parchalanadigan yechimlar hisobiga materiallarni qisman tabiatga qaytarish;

• kelajakda foydalanish uchun qiymatini saqlab qoladigan uzoq muddat xizmat qiluvchi arxitektura elementlari;

• materiallarni iqtisodiy siklga uzluksiz qaytarish.

Upcycle Cabin odamlar, chiqindilar va arxitektura o‘rtasidagi bog‘lovchi element vazifasini bajaradi.

2. Kabinani loyihalash konsepsiyasi

Asosiy tamoyillar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• mahalliy hamjamiyatlarni jalb etish uchun resurslarni hatto oz miqdorda ham qabul qilish;

• butun tizim ishini buzmasdan alohida elementlarni almashtirish imkoniyati;

• konstruksiyani alohida material komponentlariga to‘liq ajratish;

• mobillik — tirkamaga joylashtirilgani tufayli kerakli joy va vaqtda o‘rnatish imkoniyati.

3. Materiallar va namoyish namunasi

Prototipda turli xil ikkilamchi materiallar qo‘llaniladi, jumladan:

• qayta to‘ldirish mumkin bo‘lgan idish yuvish vositalari qadoqlaridan tayyorlangan yorug‘lik fonarlari;

• tomni ko‘kalamzorlashtirish uchun sun’iy chim;

• qayta ishlangan qog‘oz tagliklardan tayyorlangan devor panellari;

• polipropilen lentalar, yog‘och payrahalari va moxdan tayyorlangan panellar;

• o‘rmonlarni siyraklashtirishda olingan yog‘ochdan tayyorlangan pol qoplamasi;

• qayta ishlangan plastikdan tayyorlangan issiqlik izolyatsiyasi panellari;

• Chemilisa akrilidan tayyorlangan derazalar;

• 3D bosib chiqarish usulida tayyorlangan ko‘p funksiyali deraza.

Har bir element muayyan chiqindi oqimini funksional qurilish komponentiga qanday aylantirish mumkinligini ko‘rsatadi.

Sirkulyarlikni miqdoriy baholash: MCI va ajratish indeksi

Taisei yechimlar samaradorligini miqdoriy ko‘rsatkichlar yordamida baholaydi.

1. Materiallar sirkulyarligi indikatori — MCI

Qayta foydalaniladigan po‘lat, kashtan to‘sinlari, alyuminiy romlar, yog‘och elementlar, plastik seysmik devorlar va biriktiruvchi detallar kabi materiallar uchun yakuniy MCI ko‘rsatkichi 97% ga yetadi.

Bu deyarli butun konstruksiya qayta ishlangan yoki qayta foydalanishga yaroqli materiallardan iboratligini anglatadi.

2. Ajratish indeksi — DI

DI indeksi konstruksiyani bir jinsli materiallarga qanchalik oson ajratish mumkinligini ko‘rsatadi:

• obyekt bo‘yicha umumiy ko‘rsatkich — 70%;

• yuk ko‘taruvchi konstruksiya — 63%;

• tashqi to‘siq konstruksiyalari — 100%;

• makoniy-rejalashtirish tizimi — 89%.

Bunday natijalarga quyidagilar orqali erishiladi:

• bitta materialdan tayyorlangan 400 × 400 mm o‘lchamdagi standartlashtirilgan panellar;

• ko‘p marotaba demontaj qilish va qayta o‘rnatishga mo‘ljallangan mahkamlagichlar va birikmalar.

Madaster: materiallarning raqamli pasportlari

Sirkulyarlikni boshqarish uchun Taisei Niderlandiyada ishlab chiqilgan materiallar va ko‘chmas mulk obyektlarini hisobga olish raqamli tizimi — Madasterdan foydalanadi.

Jarayon quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• Excel, BIM/CIM modellari va materiallarning ekologik xususiyatlari ko‘rsatkichlaridan ma’lumotlarni yuklash;

• sirkulyarlik ko‘rsatkichlarini avtomatik hisoblash va vizuallashtirish;

• binoni qayta foydalanish salohiyati, eskirish darajasi va materiallarning kelajakdagi qoldiq qiymati haqidagi ma’lumotlarga ega resurslar banki sifatida ko‘rib chiqish.

Shu tariqa arxitektura nafaqat jismoniy aktiv, balki moliyaviy va moddiy resursga ham aylanadi.

Texnik ishlanmalar: ajratiladigan birikmalar va yog‘ochdan qayta foydalanish

Taisei ishlanmalarning ikkita asosiy yo‘nalishini taqdim etdi.

1. Yuqori darajada ajratish va qayta yig‘ish imkonini beradigan biriktirish usullari

• bitta materialdan tayyorlangan ajratiladigan devor panellari;

• murakkab mexanik ishlovsiz yuklarni uzata oladigan va ayni paytda oson demontaj qilinadigan yog‘och konstruksiyalar uchun maxsus birikmalar.

2. Yog‘ochdan qayta foydalanish uchun mahkamlash tizimlari

• ibodatxonalar va ziyoratgohlardagi tarixiy yog‘ochdan uning madaniy qiymatini yo‘qotmasdan qayta foydalanish imkonini beradigan quruq birikmalar;

• qayta o‘rnatish imkoniyati va konstruktiv ishonchlilikni uyg‘unlashtiradigan loyiha yondashuvi.

Ushbu innovatsiyalar tufayli arxitektura nafaqat texnik yechim, balki yangi qurilish loyihalari doirasida madaniy meros umrini ehtiyotkorlik bilan uzaytirish usuliga ham aylanadi.

Ta’lim va mahalliy hamjamiyatlarni jalb etish

In-flow — Stock — Out-flow yondashuvi bolalarning o‘zlari qanday qilib:

• chiqindilarni yig‘ishi va saralashi;

• ularni shaffof namoyish panellariga joylashtirishi;

• ushbu modullardan yig‘ilgan “kelajak poli” ustida tom ma’noda yurishini ham ko‘rsatadi.

Natijada ZEB binosi va Upcycle Cabin nafaqat muhandislik obyektlari, balki ta’lim dasturlari va resurslarga munosabatning yangi madaniyatini shakllantirish maydonlariga ham aylanadi.

Loyihalarimiz uchun nimalar muhim

O‘zbekiston va Markaziy Osiyodagi loyihalarimiz uchun ushbu tajriba yashil sertifikatsiya, ZEB va ZCB konsepsiyalari, sirkulyar iqtisodiyot tamoyillari va ta’limni yagona yaxlit makonda integratsiya qilish bo‘yicha kuchli amaliy yo‘nalishdir.

Taisei texnologiya markaziga tashrif amaliy xulosalarning jamlangan to‘plamini olish imkonini berdi:

• LEED Platinum, CASBEE S va 5-Star BELS bo‘yicha sertifikatlangan bino faqat qog‘ozda mavjud emas, balki real shahar muhitida muvaffaqiyatli ishlamoqda;

• nol energiya balansiga bitta “sehrli yechim” hisobiga emas, balki muvofiqlashtirilgan chora-tadbirlar tizimi — elektr stansiya vazifasini bajaruvchi fasad, yoritishni aqlli boshqarish, termoaktiv plitalar, shaxsiylashtirilgan havo ta’minoti, aqlli boshqaruv tizimlari va energiya jamg‘arish orqali erishiladi;

• loyiha boshidanoq shaharning iqlim neytralligi strategiyalari va resurs sikllariga — materiallarni tanlashdan tortib ularni qayta ishlatish va hayot sikli yakuni ssenariylarigacha integratsiya qilingan;

• kichik Upcycle Cabin ayni tamoyillarni tuman, maktab yoki mahalliy hamjamiyat darajasigacha qanday kengaytirish mumkinligini ko‘rsatadi.

O‘zbekiston va Markaziy Osiyo shaharlari uchun ushbu tajriba bir nechta bevosita va amaliy xulosalarni beradi:

1. ZEB yondashuvi LEED, BREEAM va EDGE xalqaro standartlari, shuningdek, milliy baholash tizimlari bilan integratsiya qilinishi mumkin va zarur.

2. Ilmiy-tadqiqot kampuslariga integratsiya qilingan namoyish loyihalari kelajak shaharlari uchun laboratoriya bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

3. Materiallarni boshqarishning sirkulyar strategiyasisiz faqat ekspluatatsion energiya iste’molining nolga teng bo‘lishi haqiqiy barqarorlikka erishish uchun yetarli emas — obyektning to‘liq hayot siklini qamrab oladigan yondashuv zarur.

• Xalqaro yashil sertifikatsiya

• Islandiyadagi turar joy loyihasi uchun LEED Commissioning