CBAM hisoboti

CBAM yoki Carbon Border Adjustment Mechanism (Transchegaraviy uglerodni tartibga solish mexanizmi) Yevropa Ittifoqiga tovarlar va xizmatlarni import qilishda import qilinadigan uglerod sig‘imi yuqori mahsulotlardan “soliqlar” undiriladigan mexanizmdir.

HPBS kompaniyasi CBAM talablariga muvofiq issiqxona gazlari chiqindilarini hisoblaydi:

• Diagnostik audit o‘tkazish: kompaniyadagi ishlab chiqarish zanjirlarini tahlil qilish, CBAM talablariga kiradigan issiqxona gazlari chiqindilari manbalarini aniqlash; texnologik reglamentlar va hisob ma’lumotlarini tahlil qilish; ma’lumotlarni yig‘ish va nazorat qilishning mavjud jarayonlarini, zarur bo‘lsa o‘lchash tizimlarini baholash; nomuvofiqliklar va xatarlar ro‘yxatini tayyorlash;

• CBAM maqsadlari uchun hisoblash chegaralarini belgilash, ishlab chiqarish jarayonlari va texnologik yo‘nalishlar sxemalarini ishlab chiqish va yangilash, kiruvchi va chiquvchi moddiy hamda energiya oqimlarini aniqlash: yoqilg‘i, xomashyo, prekursorlar, chiqindilar, bug‘, issiqlik, elektr energiyasi va mahsulot. O‘lchanadigan texnologik issiqxona gazlari chiqindilarini hisobga olish asboblarini monitoring va nazorat qilish mexanizmlarini belgilash. Issiqxona gazlari chiqindilarini turli mahsulot turlari o‘rtasida taqsimlash qoidalarini o‘rnatish, texnologik jarayonlardagi issiqxona gazlari manbalari va yutuvchilari reyestrini shakllantirish.

• Mijoz ma’lumotlarini hisobga olgan holda muayyan mahsulot turi uchun ma’lumotlarni boshqarish va hisoblash metodologiyasini ishlab chiqish, ma’lumot manbalarini, hisoblash koeffitsiyentlarini qo‘llash va ma’lumotlardan foydalanish qoidalarini belgilash, xatarlarni nazorat qilish va baholash, ISO 14064-1 ga muvofiq hisob-kitoblardagi noaniqlikni baholash.

• Ma’lumotlarni yig‘ish, hisoblash va verifikatsiyani avtomatlashtirish uchun metodologiya talablari, ma’lumotlarni yig‘ish, tekshirish, kelishish, saqlash, arxivlash va tuzatish tartib-taomillarini hisobga olgan hamda keyinchalik ERP, 1C, MES va korxonaning boshqa axborot tizimlari bilan integratsiya qilish imkoniyatiga ega raqamli MRV platformasini biznes jarayonlariga ishlab chiqish va joriy etish.

• Ishlab chiqaruvchilar uchun CBAM, GHG Protocol va ISO 14064 metodikalari bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita energetik issiqxona gazlari chiqindilarini hisoblash, hisoblash modellarini ishlab chiqish.

• Xodimlarga ma’lumotlarni yig‘ish va issiqxona gazlari chiqindilarini hisoblashni o‘rgatish.

• YI hududidagi mahsulot importchilari taqdim etishi uchun CBAM talablariga muvofiq hisobot tayyorlash;

• Mahsulotning uglerod sig‘imini kamaytirish maqsadida uni ishlab chiqarishda issiqxona gazlari chiqindilarini qisqartirish strategiyasini ishlab chiqish;

• EU ETS uglerod birliklarining amaldagi narxlari va mahsulot ishlab chiqarilgan mamlakatda amalga oshirilgan kompensatsiyalarni hisobga olgan holda transchegaraviy uglerod solig‘ini hisoblash;

• Operator kabinetini ro‘yxatdan o‘tkazish va yuritish bo‘yicha maslahat berish

• Hisobot hujjatlarining CBAM talablariga muvofiqligi to‘g‘risida xulosa taqdim etgan holda hisobotni verifikatsiya qilish bosqichini qo‘llab-quvvatlash.

CBAM talablariga muvofiq chiqindilarni hisoblash mahsulot ishlab chiqaruvchilarga nima beradi?

• CBAM talablariga rioya qilish mahsulot ishlab chiqaruvchilari va yetkazib beruvchilariga CBAM amal qiladigan YI bozoridan foydalanish imkoniyatini saqlab qoladi. Bu eksportga bog‘liq kompaniyalar uchun muhim va ularning uzoq muddatli barqarorligiga ko‘maklashishi mumkin.

• Yangi ekologik talablarga moslashmaydigan va uglerod chiqindilarini kamaytirmaydigan mahsulot yetkazib beruvchilar qo‘shimcha soliq va yig‘imlarga duch kelishi mumkin, bu esa ularning operatsion xarajatlarini oshiradi. CBAM talablariga muvofiq chiqindilarni hisoblash yetkazib beruvchilarga iqlim bilan bog‘liq qo‘shimcha soliqlar xatarlarini ko‘rish va ularni kamaytirish yechimlarini o‘z vaqtida ishlab chiqish imkonini beradi.

• CBAM issiqxona gazlari sohasidagi xalqaro standartlarga rioya etishni ta’minlashga yordam beradi. Ko‘plab kompaniyalar, ayniqsa o‘z mahsulotlarini eksport qiladiganlar uchun ushbu standartlarga rioya etish, investorlar, mijozlar va hamkorlarning ekologik barqarorlikka qiziqishi oshib borayotganini hisobga olganda, tobora muhim talabga aylanmoqda.

• CBAM yashil savdoni rivojlantirishga yordam beradi va iste’molchilarni ekologik toza tovarlarni tanlashga rag‘batlantiradi. Uglerod chiqindilari darajasi past mahsulotlarni taklif etuvchi yetkazib beruvchilar jahon bozorida raqobat ustunligiga ega bo‘ladi va savdo hajmini oshirishi mumkin.

• CBAM yetkazib beruvchilarga mahsulot ishlab chiqarishda issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish uchun moliyaviy rag‘bat yaratadi. Bu kompaniyalarga nafaqat CBAM talablariga rioya qilish, balki uglerod izini kamaytirish imkonini beradi, bu kelajakda mablag‘larni tejashi mumkin.

Qaysi kompaniyalar CBAM talablariga kiradi?

O‘tish davrida CBAM bo‘yicha issiqxona gazlari chiqindilarini hisoblash uglerod sig‘imi eng yuqori olti mahsulot toifasi ishlab chiqaruvchilari tomonidan amalga oshirilishi kerak: temir va po‘lat, sement, alyuminiy, o‘g‘itlar, elektr energiyasi, vodorod.

Ushbu toifalarning har biri uchun mahsulotni sotib oluvchi importchi mahsulot ishlab chiqarish bilan bog‘liq to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita energetik issiqxona gazlari chiqindilari (mujassamlashgan chiqindilar) haqidagi ma’lumotlarni taqdim etishi kerak. Importchilar hisobotlarining mazmuniga qo‘yiladigan talablar, shuningdek, har bir tovar toifasi uchun chiqindilarni hisoblash bo‘yicha tavsiyalar YI Komissiyasining 2023/1773-son reglamentida keltirilgan

CBAM mexanizmi mahsulot ishlab chiqarishda issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishga ko‘maklashadi hamda uglerodni tartibga solishning qat’iy me’yorlari amal qiladigan va bunday me’yorlar hali mavjud bo‘lmagan mamlakatlarda mahsulot ishlab chiqaruvchi kompaniyalar uchun tengroq raqobatni ta’minlaydi. CBAM asosida YI hududidan tashqarida ishlab chiqarilgan va yuqori uglerod chiqindilari bilan bog‘liq tovarlar YIga olib kirilganda qo‘shimcha soliqlarga tortilishi kerak degan g‘oya yotadi.

Biz bilan bog‘laning: info@hpbs.uz

Qo‘shimcha:

• TALCO loyihasi — Tojikiston alyuminiy kompaniyasi

• CBAM nima?

• Sement sanoati, CBAM hisob-kitobi va dekarbonizatsiya jarayoni.