Sanoatni dekarbonizatsiya qilish loyihalarini moliyalashtirish

O‘zbekiston sanoat korxonalari issiqxona gazlari emissiyalarini kamaytirish, energiya va resurs samaradorligini oshirish hamda ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiya qilishga qaratilgan loyihalarni taqdim etishi mumkin.

O‘zbekiston Iqlim investitsiya jamg‘armalarining sanoatni dekarbonizatsiya qilish dasturida ishtirok etish uchun tanlangan yetti mamlakat qatoriga kirdi — CIF (Climate Investment Funds)

Ushbu dastur doirasida O‘zbekiston 250 mln AQSh dollarigacha imtiyozli moliyalashtirish jalb qilishi mumkin.

Ushbu Dastur doirasida quyidagi tarmoqlarga ustuvorlik beriladi:

• metallurgiya;

• kimyo sanoati va mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish;

• qurilish materiallari va sement ishlab chiqarish;

• to‘qimachilik sanoati;

• oziq-ovqat sanoati.

Yuqori samaradorlik ko‘rsatkichlariga va emissiyalarni qisqartirish uchun katta salohiyatga ega boshqa sanoat tarmoqlaridagi loyihalar ham qabul qilinishi mumkin.

CIF (Climate Investment Funds) jamg‘armasi taqdim etadigan imtiyozli kreditlar bo‘yicha foiz stavkasi

AQSh dollarida yillik 1,01% va yevroda yillik 0,53% ni tashkil etadi. Moliyalashtirish muddati 30 yilgacha bo‘lib, 10 yilgacha imtiyozli davrni o‘z ichiga olishi bo‘lishi mumkin.

Dastur talablariga muvofiq, CIF jamg‘armasidan jalb qilinadigan mablag‘larga nisbatan kamida 1:3 nisbatda xalqaro moliya institutlari: Jahon banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi, Osiyo taraqqiyot banki va Yevropa tiklanish va taraqqiyot bankidan qo‘shimcha moliyaviy mablag‘lar jalb etish ko‘zda tutilgan. Bunda xalqaro moliya institutlaridan jalb etiladigan mablag‘larning shartlari va foiz stavkalari farq qilishi hamda alohida kelishilishi mumkin.

Loyihalar xususiy kompaniyalar, KOB, sanoat korxonalari, sanoat parklari operatorlari, davlat tashkilotlari va aralash tuzilmalar tomonidan tashabbus qilinishi mumkin.

Neft, tabiiy gaz va ko‘mirni qazib olish, tashish yoki qayta ishlash bilan bog‘liq loyihalar, shuningdek, qazilma yoqilg‘iga qaramlikni uzaytiradigan yechimlar moliyalashtirilmaydi.

Investitsiya rejasi 2026-yil oxirigacha kelishiladi, arizalar shu muddatgacha yuborilishi zarur.

HPBS jamoasi quyidagilarda yordam ko‘rsatishga tayyor:

• korxonani dekarbonizatsiya qilish konsepsiyasini ishlab chiqish;

• dekarbonizatsiya loyihalari uchun moliyalashtirish jalb etish;

• dekarbonizatsiya loyihalarini qo‘llab-quvvatlash va moliyalashtirish talablariga muvofiqlikni ta’minlash.

• MRV tizimini shakllantirish: monitoring, hisobot va natijalarni verifikatsiya qilish.

Muayyan loyihaning ishtiroki, moliyalashtirish shartlari va uni ko‘rib chiqish tartibi O‘zbekistonning investitsiya rejasi va tegishli xalqaro taraqqiyot banklari tartib-taomillari doirasida belgilanadi.

CIF moliyalashtirish arizasini dastlabki ko‘rib chiqish uchun quyidagilarni aniqlash zarur:

• texnologik yechim va loyihaning joriy tayyorlik darajasi;

• kapital xarajatlarning taxminiy hajmi;

• energiya, yoqilg‘i, issiqlik yoki suvning kutilayotgan tejalishi;

• tCO₂e dagi prognoz qilinayotgan emissiyalar qisqarishi;

• loyihaning operatsion xarajatlarga ta’siri;

• imtiyozli va qo‘shimcha moliyalashtirishga ehtiyoj;

• dastlabki ma’lumotlarning mavjudligi va natijalarni monitoring qilish tizimi.

Loyihalar Verra va Gold Standard metodikalarining tan olinishiga tayangan holda CO2 ni optimallashtirishga xalqaro darajadagi yondashuvni ko‘rsatishi kerak.

Arizani to‘ldirish

Dekarbonizatsiya loyihasi va moliyalashtirish jalb etishni rejalashtirish muhim. Amaldagi moliyalashtirish mablag‘lari kompaniyalarga taxminan 2027-yil oxiri – 2028-yil boshida yo‘naltirila boshlaydi.

• Sement sanoatini dekarbonizatsiya qilish, CBAM mexanizmi va moliyalashtirish.

• Aktivlarning xalqaro yashil sertifikatsiyasi